Per la buona pace di tutti: le opinioni di Nando Elmo sono solo sue. Spera che nessuna le condivida. Come  dice un tormentone: meno siamo e meglio stiamo – in un mondo di affluenti e confluenti – e di similsedicentiautorità...

LETER E HAPËT NJËJ KASTROFILOTJE

 nga Nando Elmo

 E dashura (ng’ë e tilla një formul holësije: ty vetë di sa të dua),

E dashura, ng’je arbëreshe. Je litire, bilë litiri. Kur fjetë arbërisht, ng’e she’ sa sforcare të gjësh fjalët e sesì babare ndë mesët tinglet e gjufës? Babare si babarert një litì.

Ngë ke muzikën e firmoçkanjes, si e ka jot’ ëmë. Atë muzikë çë Ungirnjotët thon se ësht një kantillenë - e na qellëjin dhunë.

Ti xure litishtjen me klumështit e sat’ ëmë, pse edhè asaj ng’i dukej e vërtetë të kish një bilë çivile, çë dijë e fjitë për së vikërje litishtjen, pa bën, më skollë, gabime ortografije (ç’ësht skencj’e gadhjurvet si kaligrafia) – atà bashkëtigëllore të dyshim çë ishin “croce e delizia” e gjithë profesorvet kur na njomjin hunjë e na vëjin veshë gaidhuri si Pinoqit kur i zgarrojim.

Ti ngë xure litishtjen më skollë si e xumë na, e ti e di litishtjen si ng’e dimi na çë ng’e xumë kurrë – sidomos profesoret.

Ti kur vete më qishë ka na, te ku celebrofet mesha grekisht, rri mungare e hapin grikin vet kur prifti uniatë zë fillë Credo-n litisht, te lloku i Pistevo-t, sa t’i bënjë nderim papës; ose kur prifti (ju priftë e mbara priftit) zë fillë padrenostrin, te lloku i Pater imon e të ndalonë të thuash atë fjalë e bukur, çë thot e ngë thot, ture na lën te mysteri:”ton arton imon ton epiousion”, e përkthier ka mentaliteti praktik litì: panem nostrum cotidianum ( e ndomos se mbëlhaset e bënet gur: “Kur një të lipin bukë ng’i jepë një gur” – gurin ose gomin e çamëçakëzis (si thon shqipëtaret) të bukës industrialle të Kastrofilës.

Sa t’jesh arbëreshe, ti bila ime, dufen sa më pakë këtò shurbise:

- të fjash gluhën pa rarje litire;

- të vesh më klishë të parkalésish grekishtë;

- të thuash Pistevin e Nikès (pa të shtuarat e Frankravet)

- e t’i lipish Atit bukën e sotme po edhè atën ç’ësht sipër nga një ousije

- të vish ka një mesjetë sesì ajo ka erdhëtim na. Të vish ka një mesjetë ësht shum i rëndë pse të vlonë atë barbarismë çë të bën pakicë e i mënjanës. Vër kufì se gjithë popujit patin themelim ka barbaret e se vdiqëtin sa i ngau civiliteti, drita e fortë e civilitetit. Vër kufì edhè se pakicat nëng durojin dritin e urtësis. Pakicat vdesjin sa t’ja arrëjin profesoret... bëfen mënjanësì të mira t’jen ringjallura ndër karnivelët... ose te “Fiera dei prodotti locali”...

U ngë shtonj më gjë. Mund  të shtonja se dufet edhè një çotì si  imja – po ti je shum e urtë sa të ndash ket fatkeqë me mua, as do t’e meritonje...

Ndose ngë vë bashk këto shurbise o je litire o je shqipëtare: Litinjët e sqipëtarët qen të ngar ka civiliteti e ka dielli i delirësis e i pastërsis metafysike...

E mos i jec prapa atyrve çë duan të përkthejin meshin shqipisht pse jan e bëjin dy çotì: Humbjin arbrishtjen e humbjin grekishtjen, e cila isht jona (neve çë banojin në Morè) si ësht sot  jona (neve çë banomi n’Italì) litishtja.

Prindët tanë vijin ka Morea e ktje tënë Zot xun’e e “parkalestin”, e jo t’e “lutjin”, grekisht – dreq si bën martitì fjala “parkalesì”.

Ti pra zure fill e frekuentove “Comunione e Liberazione”: sesì mund të spresosh të jesh arbëreshe? Ti i vete prapa eretikëvet papistra, sesì mund të shpresosh të kapirish Etrat tanë ortodokse sesì Klimaku, ose sesì Palamas...

“Comunione e Liberazione” perdoron mejtimin Aristotelikë-Tomist, ose ruan Athinën, aqë sa tanët perdorojin mejtimin e Jerushalemës, ose të Perëndis së Abramit Isakut e Jakobit - jo t’Arsistotelit e të Tumasit, e të tjervet filosofa -  sesì deklaronej Pascal ç’ish për kët “in odore di eresia”.

Ku mund të vemi me Aristotelin e me Tumasin?

Këta tanët çë jan, nanì e për gjithëmon,  gjithë Jesuitra,  e bëjin mir t’jen o papistra o shqipëtarë: vete kështù jeta e mundësorvet. Po me papin e me Shqiperin jan e humbjin arbëreshërin ç’ishë e ësht e Morèsë.

Ndelgon?

Peshpku i Ungris i dhà të sprasmin dridhje arbrishtjes ture dirguar seminaristet jo më të Kolegji grekë Romë, tekù tanët mund të pirpjiqjin Lindorin, po Reggio Calabria, sa të bëfen më litinjë se atë çë jan, me bekimet e gjithëve, sidomos (kam besë) të profesorvet e Unikal-it  (ç’ësht kì irkocervë i math?).

Të cilët, kam besë, si ti, xunë litishtjen për së të vegjil. Për këtë janë shumë t’urtë.

Klen të delirë e të paster tash ket gjir’i t’jëmavet.

Sot mësojin delirësì e pastertì. Ngë ndoten me arbërishtjen. I japjin kund vet arbërishtjes abstrakte, ajò çë banon ket rregjëri’e qiellvet. E shkruajin litisht o shqipë. Delërsi’e shqipit, pasterti’e tij i ngordhin gjithë. E kështu kriaren gjerarkit: peshpku, profesoret, t’urtë “per definizione”.

Mos ng’ishin të delirë çë mund të mesojin? Atë çë dinë gjithë?

Na arbëreshë-arbëreshë ishim, si jemi, të treshë e pa urtësì “kat’eksohén” e “per definizione”. Sa të na mësojin litishtjen e sa të na bëjin të holë si litinjët na njomjin hunjë dreqë si thojë urtësi’e kastrofilotëvet: “mazz’e mazzelli fan li figli belli”.

Mjeshtrat litinjë ishin gjithë fashistra e prandaj dijin edhè ata “per definizione e per mandato divino” sesì qellet tjervet “La civiltà”.

E neve “La civiltà” na e sualltin me skollin e me qishin, ture na mësuar, pupana me hunjë, “Il catechismo di Pio X”, atë çë Mons. Fortino përkëthej me një gjufë arbreshe të pastër, çë fjisjin vet ai e shoku i tij Solano, ndle Zot.

Nanì, më dispilqen për tij: arbëreshë-arbëreshë, ndë gjakut, origjinelë, qindruam dy o tri.

Thom ata çë patëtin fatin e keqë të xëjin arbrishtjen ka zer’i mëmavet e sot ngë din’e shkruajin mir litishtjen.

Thom atà çë patëtin fatin e keqë të thojin grekisht Pistevin e jo “il Credo”.

Atà çë patëtin fatin e keqë mos të xëjin të vëfshin përgjunjazë si ju litinjë, çë jini gjithë një me Perëndin, aqë sa mund të deklaroni “nulla salus” jasht ka klish’e papës.

Etëtj...etëtj....

U ng’e di si jemi na arbëreshë-arbëreshë.

Shpresonjë se tjertë mos t’jen njurandra si sotoskriti.

Për së dreqti e thënia: “Si vidisi nu gjegju e nu lupu, spara prima a lu ghiegghiu e pu a lu lupu” u verifikua.

Gjegjërat, ose arbëreshët-arbëreshë, ng’jan më.

Turpja e litinjëvet, çë ket dheu i tyre kishin këtà të treshë çë ngë dijin e skruajin e fjisjin litisht; e turpja e klishës çë kish kët gjiri’i saj këta të vargarisur ket hon’i eresisë, na humbëtin pa se të na e shkrefjin ndër ball.

Me të madhen kënaqësì të peshpukut, me të madhen kënaqësì të profesortvet e  Unikalit çë mund të mësojin te fundi njeri Azione Cattolica, tjertë shqipin pa probleme e pa angëthe...

Aqë peshpku sa profesoret mund të thonë përpara historis: “Abbiamo fatto un buon lavoro. Abbiamo eliminato tutti gli impedimenti all’affermazione della purezza, alla rettitudine del pensiero, all’unica fede in Dio...”.

Nanì mund të vesh edhè ty të skruhesh te Unikali e bëfesh finalmente një bilë e Skanderbekut – i cili, dimi, se doj fort papin. 

Ngë mund të të siguronj se, me atò parathënëje çë vura më sipër, ty mund të bëfesh  një arbëreshe...

Vë rè se arbëreshi sot ësht vet një ëndër i mir per uno scrittore di romanzi, per la pubblicità, per il turismo, per qualche carnevale, per le proloco, per i finanziamenti nazionali ed europei, e per gli sportelli linguistici, për të cilat shurbise ngë kemi fjalë arbëreshe për të shprehemi.

Me dashurin çë njeh