Parathënie njëi ekologjie shoqërore

Vetëvendosje vetjake

Paolo Borgia

Është emerxhencë në Itali. Më shumë se 75% të atyre çë ‘shkallmojnë derën e suksesit’ ka më shumë se 50 vjet moshe, rreth 18% përbëhet nga ata çë kanë nga 40 në 50 vjet dhe vetëm 7% të vetavet të rënda ngë arrë/ijnë 40 vjetët. Pra, nëse mi/erret parasysh sa mëshon të klënit ‘bijë dere të lartë’ duket qartë se te suksesi njerëzit të rëndomtë ngë i arrë/ijnë pothuajse kurrë.

Merita, ë’ e qartë, sot mëshon shumë pak. Por thomse ka edhe një pjesë përbërëse dobësie strukturore karakteri, një aftësi të kufizuar për vetëvendosjen e vetës.

Çdo vetë, edhe kur ka të gjitha fuqitë të brëndshme të duhura për vetëvendosjen e vet, në përgjithësi ngë ka një familjaritet të mjaftueshme me qosmet mendore të saj për të bërë një të çmuar të përshtatshëm për veten e vet, vetitë e veta, gjendjet e veta çë të vejë mbatanë formulimit të sloganeve të shpërdorura, të vijave mendimi të rëndomta dhe të ‘zglidhjeve’ të shpejta dhe të përcipta.

Ky realitet i posaçëm bëhet i tejdukshëm, kur jemi ngushtë e kemi duhje ndihme. Marrim vetëdije te këto ndodhje se ngë e kemi një vizion mjaft të gjerë të qartë, një ndëlgim mjaft të qosëm, ngë ndëlgojmë në tërë plotësi thellësinë e çështjevet të *bashkë-mbartura dhe ngë vëmë re te ekzistenca e vijavet alternative për t’i bërë ballë. Na li/ypset gjithë kjo për të klënë në gjendje të formulojmë një vizion të botës të thellë dhe të/onë, në bazë të të cilit (vizion) të sillemi.

Me një fjalë ngë dimë të japim përgjegje plot ndëlgim çështjeve të rëndësishme glatë jetës sonë pse ngë e kemi, na/e të gjithë, urtësinë e duhur çë rrjeth nga një vizion vetjake të botës. Urtësi megjithatë çë ngë mund të mi/erret te një botë në evoluim të tërbuam. (U burëm gjithë të papërshtatur!?)

Ndodhemi vetëm të luftojmë betejat tona vetjake si brënda njëi ringu njëi arene në të cilën panorama e idevet janë armët ndër të cilavet zgledhim mjetet për zglidhjen e problemevet tona, probleme shpeshherë themelore çë kanë të bëjën me themelimin (i përkasin themelimit të vet) të vizionit të/onë të botës: ndëlgimi ynë i lirisë, të parimevet morale, të vetë-nderimit, të marrëdhënjevet ndër-vetjake e pra të ndjenjës së jetës.

‘Kakarisja’ rreth e rrotull na pengon të bëjmë udhën të/onë vetjake për të ia arrijmë vëtë-ndëlgimin (të njohurit veten të/onë) për t’u rritur në urtësi, nëse, si kam besë, ngashërime, ndieme, besime, sprënxa/shpresa, fantazi e gjithë mënyra ime jetese shprehin (edhe në kloftë joshkoqur) *vetë-pranime ose opinione ideologjike për natyrën e botës e të jetës. Domethënë, mënyra ime të drejtoj jetën është përbërë nga përgjegje vetjake çështjeve jetësore themelore, si natyra e dashurisë, vlera e punës ose ndjenja e jetës, çë dua të zgledhë lirisht për t’u *vetë-shprehur.

Por për një vetëvendosje transhendente duhet edhe të eksplorojmë ato fusha urtësie çë shtrihen shumë mbatanë jetës aktuale dhe të zbulojmë horizonte të reja idesh, *për-ngjizjesh e domethëniesh dhë të vrejmë mbatanë, drejt tjerave treva të jetës.

Bëhet fjalë për të bërë një udhë një ecje, për të cilën njeriu ndien lipsen e për të cilën ka bërë përvojë. Mjafton të mëndojmë të paqetmin Odhisè dhe udhëtimin e tij jashta/ë së ngushtës botë të ngurosur të tij  brënda të cilës ai di të tundet me zotësi por në të cilën ndien një *përciptim burgimi bosh dhë pa ndjenjë.

Çë de/ojë të bëjë sot Odhisèu katapultuar të bota jonë shkencore dhe teknologjike? Dejë të vejë mbatanë banalitetit drejt plotësisë së brëndëshme, përsiatjes së thëllë, qosmës kulturore apò dejë të lë/ihejë të magjepsej nga *lëngëshmëria e ‘sirenavet’ të sotme?

Ka sot mundësia e njëi përmase *shpirtërorsie dhe urtësie? Mund, pra, t’i kundërvë/ihemi këtij pas-moderniteti tue eksploruar fushat e idevet për t’u rritur në urtësi?

Jam i bindur se ringjallia e njeriut të jetë përherë e mundshme. Dhe i pari hap ë’ ai të dilet nga e ngushta vetë. Të zgjerohemi dhe të përpiqemi me realitetet të jashtme vetës dhe, nëse mund, pas ecje të glatë, të vemi nga dheu e vetë të klënit të vërtet, me themelin e jetës. 

Ëhj! Por pa vënë lampadarë ose ‘spot-e’ (=tufa drite) te shpella (e Platonit). Më mirë të zglidhim zinxhirët ditëshkurtu/ër të kënaqësisë morale vetjake, të sigurisë, të komoditetit ose të fitimit material dhe të hapemi horizontevet domethënieje *gjithëpërfshirëse çë përbëjnë realitetin tënë e të dalim nga shpella drejt dritës së botës.

Sipas Ran Lahav-it (Comprendere la vita – La consulenza filosofica come ricerca della saggezza, Apogeo, 2004, Milano, 13 euro) ë’ shumë i vështirë për njeriun e sotëm të bëjë këtë ecje drejt lirisë. E arsyeja ka të shihet edhe te vonesa e shumë filosofie akademike drejt zhvillimit të një vizioni të ri të natyrës dhe të rolit të filosofisë e të të filosofuarit. Kjo filosofi e re ngë duhet të jetë ‘për’ jetën por ‘me’ jetën: ngë duhet të mi/erret me jetën nga ana e jashtme por duhet të jetë pleksur me jetën. Kjo do të thotë se të filosofuarit ngë ë’ më një orvatje të ndërtohet një shëmbëltyrë teorike por një orvatje të shprehet e të ngitet (përkitet) mënyra jonë konkrete e të klënit.

Duhet të gjejmë mënyrën në të cilën të filosofuarit të ketë rëndësi për jetën. Një cikë si kur filosofia u le te Greqia e shekullit VI më parë se Krishti, tue kërkuar vizionin e botës e të jetës në të cilën të kridhemi me koherencë (krh. P. Foresi, 2006). Sidokloftë, sot si sot, për njeriun në vështirësi, pëveç psikoterapisë dhe fevet Lahav mbështet dobìnë e të posalindurit ‘konsultim filosofik’, një lloj dialog-skomollisje ndër njëi konsultuesi në vështirësi dhe një konsulent filosof, objektivi i të cilit është ai të zglidhë probleme vetjake të rrëfyera nga i pari nëpërmes zgjerimit të fushëpamjes së parashtruar nga specialisti në urtësi.

Giovanni Lindo Ferretti (Reduce, Mondadori, nënd/tor 2006, Milano, 13 euro), ish-këngëtar i CCCP-Besnikë vijës, të CSI e pra të PGR, përkundra parashtron kthimin njëi vizioni të jetës te bota e rikthyer te thjeshtësia eksistenciale, tuë bërë pameta të njëjtën udhë të etrave e gjyshrave makar me ‘një Mitsubishi L200’ pse ë’ një mjet çë i duhet.

Ai thotë:«Një delmer ë’ poet te gjestet, te hapësira e syvet, te të soditurit dhrome. Kujdeset për kafshët tue lëvizur hapa te hapesirat e zbrazëta. Përherë mënjanë, pak më atej, ose më parë ose pas ndodhivet çë bëjnë kronikë.

Rron me poesi. *Sedimenton kujtesë. Ripërtyp mendime si kafshët e tij barin…

Shkenca polli Teknikën e nënshtruame dhe skllave, pra besnike këshilltare shërbëtore njerëzimit. Nga del Teknologjia? E interesuar vetes, për t’u zgjeruar pa kufi. Indiferente ndaj shkencës aq sa njerëzimit…

Njeriut burrë e grua qëndron gjithë Perëndishmja çë ia bën të futet tek e përditshmja. Qëndron  dija e lashtë çë, e harruar, ë’ e shpëtuame.

Qëndron ‘fantaShkenca’ në të ardhme, kurorë liturgjie të jetuar e hapësirë siderale të mendjes.

Qëndron fuqia e kurmit të zënë ngushtë.

Kjo makìna ngë di, ngë ka besë, të ndëlgojë ngë munt.

Dilni përpara, kallogre e kallogjerë, familje në mish e gjak dashurie.

Shejtra, poetë, heronj, lundërtarë yjor. E reja mesjetë ësht’e bëhet.

Ju nget juve nderja e barra t’e mbartni te pastajna.»

Shi dy nga mënyrat e kapjes së problemit të tejkalimit të krizës në të cilën gjendet kushti njerësor i ditëvet tona. Të dy parashtrojnë rimarrjen për ekzistencën njerëzore e përmasës së tij thellësie, urtësie e shpirtërorsie. Të dy për të përmbushur qëllimin e përbashkët lypin se të bëhet një hap: një hap përpara te konkretësia e dijes çë ë’ në të njëjtin qërò një hap prapa drejt tjeshtësisë së njeriut.

Një hap i domosdoshëm për rimarrjen e asaj fuqie e brendëshme pa të cilën njeriu nga ë’ në gjendje të marrë barrë për të stërmadhen sfidë e pashmangëshme ‘sakrificash-kufizimesh-përkoreje’ çë i thonë ‘zhvillim-planetar-të-mbështetshëm-për-brezat-e-ardhshëm’. E brezat e ardhshëm janë aty në pritje të ‘hyjnë këmbë’, të dalin në fushë.

Premessa ad una ecologia sociale

Autodeterminazione personale

Paolo Borgia

E’ emergenza in Italia. Più del 75% di chi ‘sfonda la porta del successo ha più di 50 anni, circa il 18% è costituito da chi ha tra i 40 e i 50 anni e solo il 7% delle persone che contano non raggiunge i 40 anni. Se si considera poi quanto conta essere ‘figli di buona famiglia’ appare chiaro che al successo i comuni mortali non ci arrivano quasi mai.

Il merito, è evidente, oggi conta molto poco. Ma forse c’è anche una componente di fragilità costituzionale di carattere, una scarsa capacità all’autoderminazione della persona. Ogni persona, anche quando ha tutte le forze interiori richieste per la propria autodeterminazione, in genere non ha una sufficiente familiarità con le sue risorse intellettuali per fare una valutazione adeguata di se stessa, delle proprie qualità, delle proprie condizioni che vada oltre la formulazione di slogan abusati, linee di pensiero comuni e veloci ‘soluzioni’ superficiali.

Questa particolare realtà diventa trasparente, quando ci troviamo in difficoltà e abbiamo bisogno di aiuto. Ci accorgiamo in tali circostanze di non avere una visione abbastanza ampia chiara, una comprensione abbastanza ricca, non comprendiamo in tutta pienezza la profondità delle questioni coinvolte e non notiamo l’esistenza di vie alternative per affrontarle. Ci manca tutto questo per essere in grado di formulare una visione del mondo profonda e nostra, in base a cui agire.

In una parola non sappiamo dare risposte significative a questioni importanti nel corso della nostra vita perché non abbiamo, noi tutti, la saggezza necessaria che discende da una visione personale del mondo. Saggezza peraltro impossibile da acquisire in un mondo in frenetica evoluzione. (Siamo diventati tutti disadattati!?)

Ci troviamo soli a combattere le nostre battaglie personali come dentro un ring un’arena in cui il panorama delle possibili idee sono le armi tra cui scegliere i mezzi per la soluzione dei nostri problemi, problemi spesso fondamentali concernenti la fondazione stessa della nostra visione del mondo: la nostra concezione della libertà, della moralità, dell’autostima, delle relazioni interpersonali e in definitiva il senso della vita.

 Lo ‘starnazzìo’ circostante ci impedisce di percorrere il nostro cammino personale per raggiungere l’autocomprensione (il conoscere noi stessi) per crescere in saggezza, se, come credo, emozioni, sentimenti, credenze, speranze, fantasie e tutto il mio modo di vivere esprimono (anche se non esplicitamente) assunzioni o opinioni ideologiche sulla natura del mondo e della vita. Cioè, il mio modo di gestire la vita è costituito da risposte personali a questioni vitali basilari, come la natura dell’amore, il valore del lavoro o il senso della vita, che voglio scegliere liberamente per realizzarmi.

Ma per un’autentica autodeterminazione trascendente dovremo anche esplorare quei domini di saggezza  che si estendono assai oltre la vita attuale e dischiudere nuovi orizzonti di idee, concetti e significati e guardare al di là, verso altre aree della vita.

Si tratta di percorrere un cammino, di cui l’uomo sente l’esigenza e di cui da sempre ha fatto esperienza. Basti pensare all’inquieto Ulisse e al suo viaggio fuori del suo mondo ristretto e pietrificato entro cui sa muoversi con abilità ma in cui avverte un senso di prigionia vuota e senza senso.

Che farebbe oggi Ulisse catapultato nel nostro mondo scientifico e tecnologico? Andrebbe oltre le banalità verso la pienezza interiore, la riflessione profonda, la ricchezza culturale o si lascerebbe irretire dalla fluidità delle ‘sirene’ di oggi?

C’è oggi la possibilità di una dimensione di spiritualità e saggezza? Si può, dunque, reagire a questa post-modernità esplorando i domini delle idee per crescere in saggezza?

Sono convinto che la risurrezione dell’uomo sia sempre possibile. E il primo passo è quello di uscire dal ristretto sé. Espandersi ed incontrare le realtà esterne alla persona e, se possibile, dopo lungo camminare, andare incontro al terreno dell’essere vero e proprio, con il fondamento della vita.

Sì! Ma senza mettere lampadari o spot nella caverna (di Platone). Meglio sciogliere le catene effimere della gratificazione personale, della sicurezza, della comodità o del guadagno materiale e aprirci agli orizzonti di significato onnicomprensivi che costituiscono la nostra realtà e uscire dalla caverna verso la luce del mondo.

Secondo Ran Lahav (Comprendere la vita – La consulenza filosofica come ricerca della saggezza, Apogeo, 2004, Milano, 13 euro) è molto difficile per l’uomo d’oggi compiere questo cammino verso la libertà. E la ragione va vista anche nel ritardo di molta filosofia accademica verso lo sviluppo di una nuova visione della natura e del ruolo della filosofia e del filosofare. Questa nuova filosofia non deve essere sulla vita ma con la vita: non deve occuparsi della vita dall’esterno ma deve essere intrecciata con la vita. Ciò significa che filosofare non è più un tentativo di costruire una immagine teorica ma un tentativo di esprimere e toccare il nostro concreto modo di essere.

Occorre trovare il modo in cui il filosofare abbia rilevanza per la vita. Un po’ come quando la filosofia sorse nella Grecia del VI secolo a.C., ricercando la visione del mondo e della vita in cui immergersi con coerenza(cfr. P. Foresi, 2006). In ogni caso, oggi, per l’uomo in difficoltà, oltre alla psicoterapia e alle religioni R. Lahav sostiene l’utilità della neonata ‘consulenza filosofica’, una sorta di dialogo-confessione tra un consultante in difficoltà e un consulente filosofo, il cui obiettivo è quello di dirimere problemi personali esposti dal primo per mezzo dell’espansione del campo visivo proposto dallo specialista in saggezza.

Giovanni Lindo Ferretti (Reduce, Mondadori, novembre 2006, Milano, 13euro), ex-cantante dei CCCP-Fedeli alla linea, dei CSI e poi dei PGR, invece propone il ritorno ad una visione della vita nel mondo riportata alla semplicità esistenziale, percorrendo la stessa strada di padri e nonni magari a bordo di ‘un Mitsubishi L200’ perché è un mezzo che serve.

Egli dice:«Un pastore è poeta nei gesti, nello spazio degli occhi, nel rimirar percorsi. Accudisce le bestie muovendo i passi negli spazi vuoti. Sempre scostato, un po’ più in là, o prima o dopo gli avvenimenti che fanno cronaca.

Vive di poesia. Sedimenta memoria. Rumina pensieri come sue bestie l’erba…

La Scienza ha partorito la Tecnica assoggettata e schiava, poi fida consigliera serva all’umanità. Da dove salta fuori la Tecnologia? Interessata a se stessa, ad espandersi senza limite. Indifferente alla scienza quanto all’umanità…

All’esser uomo e donna resta tutto il Divino che riesce a penetrare il quotidiano. Resta il sapere arcaico che, obliato, è salvo.

Resta la fantaScienza a venire, connubio di vissuta liturgia e spazio siderale della mente.

Resta il potere del corpo messo alle strette.

Questo la macchina non sa, non crede, intendere non può.

Fatevi avanti, monache e monaci, famiglie in carne e sangue d’amore.

Santi, poeti, eroi, navigatori astrali. La nuova età di mezzo è già in atto.

Tocca a voi l’onere e l’onore di traghettarla al poi.»

Ecco due fra gli approcci al problema del superamento della crisi in cui versa la condizione umana contemporanea. Entrambi propongono il recupero per l’esistenza umana della sua dimensione di profondità, saggezza e spiritualità. Entrambi per attuare il comune proposito chiedono che si faccia un passo: un passo avanti nella concretezza del sapere che è ad un tempo un passo indietro verso la semplicità dell’essere uomo.

Un passo indispensabile per il recupero di quella forza interiore senza la quale l’uomo non è in grado di farsi carico con equilibrio della enorme inevitabile sfida di ‘sacrifici-limitazioni-temperanza’ che si chiama ‘sviluppo-planetario-sostenibile-per-le-future-generazioni’. E le future generazioni sono lì in attesa di ‘mettere piede’, di scendere in campo.