Tempo e nuvole

(Paolo Borgia)

Noi non preghiamo più le nuvole, cioè l’aria(!?) di Socrate. E non poniamo con Empedocle “le radici di tutte le cose” nell’acqua, nell’aria, nella terra e nel fuoco, che non sono eternamente uguali e indistruttibili, come non lo sono le sfere iperuraniche dello Stagirita.

Per noi, però, acqua, aria, terra-vegetazione e sole sono nella loro essenza indispensabili per la sopravvivenza dell’uomo. Sì! Immediati e diretti ma soprattutto in quanto sono elementi-fattori costitutivi (con altri minori) della macchina globale del tempo planetario. Un processo evolutivo ordinato fluttuante distributivo ormai noto, che nel suo complesso rende vivibile il pianeta Terra. Il “funzionamento” di questa macchina, pur non essendo mai completamente identico, si manifesta dove con semi-persistenza, dove con ricorrenza annuale puntuale -spazio-temporale- dei fenomeni atmosferici: il clima.

Da sempre, tempo e clima influenzano – condizionano – la vita e la storia dell’uomo. Basti pensare alla grande siccità, durata tre secoli - dal ~2300 al ~2000 a.C.- su Mesopotamia e dintorni, e alla conseguente delocalizzazione millenaria e cruenta di masse umane.

Da qualche tempo e con sempre maggiore insistenza va diffondendosi la consapevolezza che l’uomo con le sue attività sia in grado di modificare e stravolgere la vita sull’intero nostro pianeta. E questo è possibile intaccando i complessi meccanismi che governano l’equilibrio della macchina globale del tempo planetario.

Per questa ragione conoscenze meteorologiche e stato dell’arte devono essere divulgati perchè la letteratura esistente - specie quella scolastica - è precedente al loro rapido sviluppo. L’impiego operativo di satelliti meteorologici e di sempre più potenti centri di calcolo, l’incremento in volume e la maggiore rapidità delle telecomunicazioni, insieme al processo permanente di razionalizzazione della cooperazione internazionale hanno generato una vera rivoluzione nell’approccio metodologico e  una conoscenza “diversa” da quella di appena cinquanta anni fa: legata più a esiti fenomenici che a cause determinanti. Ad un tempo, non si può non auspicare che le attuali lacune di informazione dalle regioni povere del mondo e dalle distese oceaniche – oltre il 75% del globo – siano colmate grazie alla generosità dei Paesi ricchi e sviluppati che devono farsi carico delle risorse necessarie per l’espletamento del monitoraggio permanente dei dati mancanti all’elaborazione.

C’è, però un problema, che è quello di superare l’odierna frammentazione del sapere per condurlo verso l’orizzonte scientifico applicativo che concerne l’emergenza climatica. Ossia, l’acqua è osservata e studiata da oceanografi, l’aria da fisici dell’atmosfera, la terra-vegetazione da agronomi e forestali, il sole da astronomi, ecc. Ma se, p.es. il pesce spada perde le sue difese immunitarie o se scompare l’aragosta mediterranea (da 5hg) - e si mette a coltura quella canadese (da 1kg) - o se la flora tropicale spiazza la posidonia e nello stesso tempo la isoterma massima del mar ligure a luglio passa da 23°C agli attuali 32°C, allora si comprende che occorre un consapevole impegno interdisciplinare per venire a capo delle vere complesse cause dei problemi e approntare una loro tempestiva soluzione. Soluzione, decisa in modo libero e popolare, che deve seguire la divulgazione scientifica oggettiva e la costruzione d’un linguaggio comune minimo condiviso, prima che tecno-scienza e mercato possano appropriarsi, manipolare e tematizzare faziosamente il problema.

Se in generale tutto ciò corrisponde a realtà, allora a maggior ragione e con più forza occorre considerare tutti i cosiddetti “beni di nessuno”, come aria e acqua. Ed ecco che c’è in atto una lenta metamorfosi culturale che cerca di trasferire questi beni da una sfera esterna all’uomo, “di nessuno” appunto, ad una interna, “la nostra casa” e “di tutti”.

Più in generale solo il valore universale della comunicazione può contrastare con efficacia la circolarità del processo regressivo imperante sulla società (planetaria): la paura.  La società vive nel rischio, perciò può sistematicamente diventare la società della paura e quindi, in pratica, diventare una non-società. Questo obiettivo di contrasto ormai coinvolge l’umanità su scala planetaria ed esprime una semplice prospettiva nella quale possa essere la comunicazione e non la paura a diventare volontà generale (cf. N. Luhmann, 1984/it.1990).

Paolo Borgia

Mot dhe re

(Paolo Borgia)

Na/e ngë lutim as parkalesim më retë, domethënë ajrin(!?) e Sokratit. E “rre/ënjët e gjithë gjëravet”  ngë i vendosim me Empedoklin te ujët, te ajri, te bota e te zjarri, çë ngë janë përjetësisht të barabarta dhe të pashkatërrueshme, ashtu si nge janë të tilla sferat sipërqiellore të Stagiritit.

Por për ne ujë, ajër, botë-bimësì e diell janë tek e tyria klënësì të domosdoshme për mbijetesën e njeriut. Ëj! Drejtpërdrejt por kryesisht sepse janë elementet-faktorët përbërëse (me tjera dytësore) të makinës globale të motit planetar. Një proces evolutiv i rregullt lëkundës përndarës n/tanimë’ i njohur, çë bën planetin Tokë gjithsej një vend ku më/unt të rrohet. “Funksionimi” i kësaj makine, megjithëse ngë ë’ kurrë tërësej i njëjtë, duket ku me gjyms/smë-pandryshueshmërì, ku me përsëritje të përvitshme të përpiktë -qëro-hapësinore- të dukurivet atmosferike: klima.

Çë nga kryet të herës, moti e klima ndikojnë -kushtëzojnë- jetën dhe historinë e njeriut. Mjafton të mendohet po(=vetëm) thatësirën e madhe, çë ndurisi(=duroi) tre shekuj -nga ~2300 njera ~2000 mps.K.- mbi Mesopotaminë e rrethe, dhe delokalizimin konsekuent mijëvjeçar dhe gjakderdhës të masave njerëzore.

Ka ca herë e me ngulm rritës, çë vete tue u përhapur vetëdija se njeriu me veprimtaritë e tij të jetë në gjendje të i bëjë ndryshime e të shtrëmbojë(=shtrembërojë) jetën mbi tërë planetin të/onë.E kjo ë’ e më/undshme tue gërvishtur mekanizmat kompleksë çë qeverisin harmoninë e përpjesëtimevet të makinës globale të motit planetar.

Për këtë arsye, njohje meteorologjike dhe gjë/endje e artës/it duhet të jenë përhapur sepse letërsia çë gjëndet -mbi të gjitha ajo s/shkollore- qëndroi prapa zhvillimit të shpejtë të tyre. Përdorimi operativ i satelitëve artificiale e të qendrave përpunimi gjithnjë e më shumë të fuqishëm, shtimi në vëllim dhe shpejtësia më e madhe e telekomunikacionevet, bashkë me të përhershmin proces racionalizimi të kooperimit ndërkombëtar kanë *gjinuar(=lerë) një revolucion të vërtetë te afrimi metodologjik e një njohje “të ndryshme” nga ajo çë kihej po 50 vjet më parë: lidhur më shumë me dalje fenomenike se me shkaqe përcaktuese. Në të njëjtin qërò ngë mën’të mos urohet se të sotmet zbrazëtì informimi nga trevat e varfra të botës e nga hapësirat oqeanike - më shumë se 75% të globit- të jenë mbushur në sajë të bujarìsë së Vendevet të qosme e të zhvilluame çë duhet të ngla(/ngar)kohen me burimet të duhura për përmbushjen e rilevimevet të përhershme të të dhënavet çë i lypsen përpunimit.

Por ka një problem, çë është ai të shkohet mbatanë copëtimit të sotëm të dijturìsë për t’e çuar drejt horizontit shkencor zbatues çë i përket emerxhencës klimatike. Ose, ujët ë’ vrojtuar e studiuar nga oqeanografë, ajri nga fizikanë të atmosferës, dheu-bimësìa nga agronomë dhe pylltarë, dielli nga astronòmë, etj. Por, p.sh., nëse peshkut-shpatë i bien vetëmbrojtjet imunitare o nëse aragosta mesdhetare (e 5 hg) zhduket -dhe vë/ihet në rritje ajo kanadèze (e 1kg)- apo nëse flora tropikale zëvendëson posidonjen e në të njëjtin qërò izoterma më e madhe e detit ligurian në korrik shkon nga 23°C ngjera te të sotmit 32°C, ahierna ndëlgohet se i duhet një zotim ndërdisiplinor të vetëdijshëm  për të zglidhur lëmshin e shkaqevet komplekse të vërteta të problemevet dhe për të përgatitur një zgledhje të tyre te qëròi i duhur. Zgledhje, vendosur lirisht nga llauzi, çë duhet të vijë pas përhapjes shkencore objektive dhe pas ndërtimit të njëi gluhe të rendomtë minimale të përbashkët, më para se tekno-shkenca dhe tregu mën’të përvetësohen, të përziejnë dhe të tematizojnë problemin me anësì.

Nëse në përgjithësi gjithë kjo i përgjigjet realitetit, ahierna aqë më shumë e me më forcë duhet të ruhen si margaritare gjithë të ashtuquajturat “të mira të mosnjeriu”, si ajri e ujët. E shi se dal’e dalë ësht’e bëhet një metamorfozë kulturore çë kërkon të bartë këto të mira nga sfera e jashtme të njeriut, shi “të mosnjerìu”, drejt asaj së brë/endshme, “sh(të)pia jonë” dhe “të gjithëve”.

Më në përgjithësi po vlera universale e komunikimit mënt të kundërshtojë me fuqi qarkëllorsìnë e procesit prapavajtës çë mbizotëron mbi shoqërinë (planetare): dreja(=druajtja). Shoqëria rron te rreziku, prandaj sistematikisht mënt të bëhet shoqëria e dresë dhe pastaj, në praktikë, mënt të bëhet një mos-shoqëri. Ky objektiv kundërshtimi nanimë *bashkëbart(=tërheq me vet) njerëzimin në shkallë planetare dhe shpreh një perspektivë të thjeshtë në të cilën mënt të jetë komunikimi e jo dreja të bëhet vullimi(=vullneti) i përgjithshëm (krh. N. Luhmann, 1984, it. 1990).

Paolo Borgia