PRISHTINË  2008:

SEMINARI XXVII NDËRKOMBËTAR PËR GJUHËN, LETËRSINË DHE KULTURËN SHQIPTARE

Viti 2008 është një vit i veçantë për Republikën e Kosovës. Kosova u shpall shtet i pavarur dhe bashkë me pavarësinë ushqen edhe aspiratën për t’u bërë një vend anëtar i Bashkimit Europian. Universiteti i Prishtinës, i cili prej vitit 1974 organizon përvitshëm Seminarin Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, sivjet e festoi këtë ngjarje me një pjesëmarrje të zgjeruar: rreth 200 studentë, studiues e të ftuar ndoqën punimet e tij.

Albanologë të ardhur nga e gjithë bota - ShBA, Rusia, Franca, Gjermania, Italia, Polonia, Japonia, Kina, Greqia, Shqipëria, Spanja, Maqedonia, Mali i Zi, Sllovenia, etj. - morën pjesë e kumtuan si gjatë ditëve të Seminarit (18-27 gusht) ashtu edhe në Sesionin Shkencor që mbylli punimet e tij.

a. Kurset e gjuhës shqipe

Është tanimë fakt i njohur cilësia e nivelit të kurseve të gjuhës, të cilat u drejtohen studentëve dhe gjithkujt që është i interesuar të thellojë njohuritë e veta gjuhësore për shqipen. Kurset zhvillohen në gjuhën shqipe, në tri nivele, përzgjedhja e të cilave bëhet në bazë të njohurive paraprake të seicilit pjesëmarrës.

Gjatë zhvillimit të kurseve të gjuhës ndërkallen edhe ligjërata që mbahen nga studiues të albanologjisë, ardhur nga vende të ndryshme dhe që rrahin tema lidhur me gjuhën, letërsinë, antropologjinë, historinë, ekonominë, folklorin. Në këtë vit të pasur në përvjetorë ligjëratat u përqëndruan në 3 tema kryesore: 1) “Lidhja e Prizrenit”, 2) “ Veprimtaria kërkimore shkencore e gjuhëtarit shqiptar Eqrem Çabej”, 3) “Kongresi i Manastirit”. Megjithëse tematika rrokte kryesisht botën shqiptare, u vunë re tendenca për ta zgjeruar këndin e vështrimit, përtej hapsirës territoriale, e për të ndjekur jehona e reflektime në një hapsirë që përfshin mbarë Europën. 

Kjo falë edhe pranisë së studiuesve që sjellin metodologji e tradita të ndryshme studimi e parashtrimi të problemeve,  duke ju dhënë këtyre të fundit një frymëmarrje më të gjerë. Ndërthurja e kurseve të gjuhës me momente debati mbi tematika të rëndësishme përbën një nxitje me rëndësi të madhe për studentët që ndjekin kurse të nivelit të përparuar. Për të arritur deri këtu ështe dashur një përvojë e gjatë, e grumbulluar si gjatë organizimit të seminareve të mëparshme, që nga 1974, ashtu edhe në sajë të kontributeve të studiuesve që vijnë nga vende të ndryshme.

2. Sesioni shkencor

Sesioni shkencor, që pason në rradhë  Kurset e gjuhës shqipe trajton tema nga gjuhësia e letërsia.

b. 1  Sesioni i Gjuhës, ku kumtuan 61 studiues, këtë vit kishte si temë bosht: “Shqipja dhe pasojat e globalizimit”. Siç dihet gjuha shqipe standarde po afirmohej që nga 1952, por në mënyrë më të shprehur, pas Kongresit të Drejtshkrimit (Tiranë 1972), kur u vendosën edhe normat e ortografisë. Deri në fund të viteve ’90 të shekullit të kaluar shqipja shkruhej sipas normave të rrepta të standardit të imponuar nga Kongresi i Tiranës. Me fundin e regjimit komunist dhe me përballjen me fenomenin e globalizimit, edhe gjuha shqipe përjetoi një shpejtim të ndjeshëm të ndryshimeve gjuhësore, për shkak të faktorëve të jashtëm e të brendshëm. 

Si faktorë të jashtëm me ndikim të fortë në ndryshimet gjuhësore konsiderohen mass media dhe lëvizjet gjithnjë e më të  shpeshta të popullsisë. Anglishtja dhe italishtja sulmojnë më fort leksikun e shqipes, ndërsa ndër brezat e rinj, e sidomos ata në emigracion, shpipja tkurret dhe i lë vend me lehtësi gjuhëve të vendeve pritëse.

Sa i takon faktorëve të brendshëm, po përvijohet tendenca për t’i hapur vend prurjeve të varieteteve dialektore, kryesisht gegnishtes, të lënë jashtë standardit të shqipes nga Kongresi i Drejtshkrimit të 1972. Problemi i prurjeve të gegnishtes në një standard gjuhësor të rishikuar përbën ende një objekt debati edhe në nivel Komisionesh Ndërakademikë të Shqipërisë e Kosovës, por deri tani me pak rezultate.   

b.2  Sesioni i letërsisë

Në sesionin e letërsisë morën pjesë 65 studiues që  kumtuan rreth temës bosht “Kosova dhe letërsia shqipe. Pritej një temë e tillë kët vit sepse pak kohë kish kaluar nga shpallja e pavarësisë, ëndërr e shumëpritur nga e gjithë popullata shqiptare e Kosovës dhe nga intelektualët. Tema mbi Kosovën u kqyr, prej kumtuesve, nga këndvështrime të ndryshme lidhur me krijimin letrar, si nga pikpamja teorike, kritikë letrare dhe vlerësim, ashtu edhe nga ajo tematike: prania e temës së Kosovës në krijimet letrare të autorëve të ndryshëm.

 Në këndvështrimin e parë u shfaq edhe problemi i një letërsie shqipe të Kosovës, krahas asaj shqipe të deritashme (të Shqipërisë), që të rrokë të gjitha realitetet gjeopolitike, ndërsa në të dytin kumtuesit shpalosën një spektër shumë të gjerë: nga “Kosova” në veprën e Kadaresë, deri në atë të arbëreshëve Xhuzepe Sqiro di Maxho, Pino Kakoca, Vorea Ujko e të tjerë; për të vazhduar me veprën e M. Kutelit, J. Xoxës, K. Trebeshinës, A. Podrimes, D. Agollit, A. Spahiut, e të tjerë. Ishte një kontribut tepër interesant dhe i hollësishëm, me reflektime që hodhën dritë mbi temën qëndrore, me ndërthurje të shkaqeve politike me ato letrare, me zhvillime estetike të vlerësueshme.

Përfundime

Seminari i Prishtinës 2008 shënoi pikën më të lartë të organizimit dhe funksionimit si për nga numri i pjesëmarrësve, ashtu edhe për nga cilësia dhe shtysat inovative. Ai kurorëzoi 34 vjet veprimtari me pavarësinë e Kosovës, për arritjen e së cilës Seminari ka luajtur një rol të veçantë. Lidhjet ndërkombëtare që mundi të krijojë kanë qenë të shumta, qendrat kërkimore që interesohen për albanologjinë u vunë në kontakt me mundësi shkëmbimi e ndërveprimi. Në fund të fundit krijoi një rrjet ndërkombëtar, një network, që vuri në lëvizje sektorë me pak mundësi për frymëmarrje e që rrezikonin izolimin dhe la gjurmë të thella në në vetë historinë politiko-kulturore të Kosovës.

Në këtë kuptim Seminari mbylli pozitivisht një fazë të rëndësishme të historisë së deritashme të Kosovës. Tani hapet një fazë e re, që mund ta quajmë faza e rindërtimit, me perspektiva  shumë interesante sepse synohet ripërtëritja e burimeve që e kanë ushqyer. Ndoshta e kanë kuptuar edhe vetë organizatorët, në momentin kur hapën dyert për një numër të konsiderueshëm studiuesish të brezit të ri, që freskuan  aktivitetet e Seminarit me mjaft kompetencë e entuziazëm.

PRISHTINA : 

27° SEMINARIO PER LA LINGUA, LA LETTERATURA E LA CULTURA ALBANESE

Il 2008 per la Repubblica della Kosova è un anno particolare in quanto ha segnato la sua indipendenza come stato con l’aspirazione a diventare membro dell’Unione Europea.

L’Università di Prishtina, che dal 1974 ha organizzato, con scadenza annuale, il Seminario Internazionale per la Lingua, la Letteratura e la Cultura Albanese, ha voluto quest’anno celebrare l’evento con una presenza più numerosa del solito di partecipanti, 200  persone tra studenti e studiosi.

Albanologi,  provenienti da tutto il mondo – USA, Russia, Francia, Germania, Italia, Polonia, Giappone, Cina, Grecia, Albania, Spagna, Macedonia, Montenegro, Slovenia ecc. – hanno partecipato, con relazioni, sia alle attività del Seminario vero e proprio, che ha avuto luogo dal 18 al 27 agosto 2008; sia alla Sessione scientifica che ha fatto seguito (28-29 agosto).

a.     Corsi di lingua albanese

E’ ormai un dato di fatto la riconosciuta  qualità del livello dei corsi di lingua, indirizzati a studenti e a quanti desiderino approfondire le proprie conoscenze linguistiche. I corsi si svolgono in lingua albanese e si sviluppano su tre livelli, sulla base delle conoscenze di partenza dei partecipanti.

I corsi di lingua sono integrati da una serie di conferenze tenute da studiosi di albanologia di varia provenienza, su tematiche che vertono sulla lingua, la letteratura, l’antropologia, la storia, l’economia, il folklore. Quest’anno, nell’ambito di queste conferenze, sono state affrontate nello specifico tre tematiche relative a 1) “La Lega di Prizren”, 2) “L’attività di ricerca del linguista albanese Eqrem Çabej”, 3) “Il Congresso di Monastir”. Dalle relazioni è emersa la tendenza, pur trattando tematiche legate al mondo albanese, ad allargare lo sguardo al di là dell’ambito territoriale e a seguire echi e riflessi in uno spazio che abbracci l’intera Europa. Questa dimensione è frutto anche della partecipazione di studiosi che si rifanno a metodologie e tradizioni di studi di diversa impostazione e di respiro più ampio. L’integrazione dei corsi di lingua con momenti di dibattito su importanti tematiche rappresenta uno stimolo di notevole portata anche per gli stessi studenti impegnati negli approfondimenti linguistici. Il corso ha assunto questa configurazione sulla base dall’esperienza maturata degli anni, a partire dal 1974, e per l’apporto degli studiosi albanologi di varia provenienza.

b.     Sessione scientifica

La sessione scientifica, che segue ai Corsi di lingua albanese, affronta temi di linguistica e temi di letteratura. 

b.1 La sezione linguistica, che quest’anno aveva come tema: “L’albanese e le conseguenze della globalizzazione”, ha registrato la presenza di 61 studiosi con altrettante comunicazioni. Come si sa, la lingua albanese standard si è andata affermando dal 1952, ma in maniera più incisiva dal Congresso di Tirana del 1972, quando sono state stabilite le norme ortografiche. Fino agli anni ’90 del secolo scorso l’albanese è stato scritto seguendo con rigore le regole dello standard imposto dal Congresso di Tirana. Con la fine del regime comunista e con l’avvento del fenomeno della globalizzazione, anche la lingua albanese ha avvertito una sensibile accelerazione dei mutamenti linguistici, dovuti a fattori esterni e fattori interni.

Sulla base degli influssi esterni, l’albanese ha visto accelerare il fenomeno dei cambiamenti a causa dell’incidenza dei mass media e degli spostamenti sempre più frequenti delle persone. L’inglese e l’italiano aggrediscono con più frequenza il lessico albanese, mentre nelle nuovissime generazioni e in ambiente migratorio l’albanese cede con facilità di fronte alle lingue di nuova acquisizione.

Per quanto riguarda i fattori interni, si registra la tendenza ad aprire agli apporti delle varietà dialettali, soprattutto al ghego, estromesso dal Congresso di Tirana del 1972 nella formazione dello standard. Il problema dell’apporto del ghego in uno standard linguistico rivisitato è oggetto di dibattito anche a livello di commissioni dell’Accademia d’Albania e dell’Accademia della Kosova, ma finora con pochi risultati.

b.2 La sezione letteraria, che ha avuto come tema “La Kosova e la letteratura albanese”, ha visto la partecipazione di 65 studiosi con altrettante comunicazioni. Era atteso un tema del genere quest’anno, perché si celebrava il grande evento dell’indipendenza della Kosova, sentita aspirazione di tutta la popolazione albanese kosovara e di tutti gli intellettuali. Il tema della Kosova è stato affrontato dai 65 studiosi da varie angolazioni nell’ambito della creazione letteraria, sia da un punto di vista teorico connesso alla critica letteraria e ai giudizi di valutazione, sia da un punto di vista della presenza tematica nei vari autori. Nel primo punto è emerso anche il problema di una letteratura albanese kosovara rispetto a una letteratura albanese che abbracci tutte le realtà geopolitiche, mentre nel secondo punto i relatori hanno presentato uno spettro molto ampio: dalla “Kosova” nell’opera di Kadare, a quella degli arbёreshё Giuseppe Schirò di Maggio, Pino Cacozza, Vorea Ujko e altri; e ancora la “Kosova” nell’opera di M. Kuteli, di J. Xoxa, di K. Trebeshina, di A. Podrimja, di D. Agolli, di A. Spahiu ed altri. E’ stato un apporto estremamente interessante e dettagliato, con riflessioni che hanno messo in luce il tema centrale, che di volta in volta vedeva intrecciarsi la ragione politica con quella letteraria con apprezzati risvolti estetici. 

Conclusioni

Il Seminario di Prishtina di quest’anno ha segnato il massimo dell’organizzazione e della funzionalità sia rispetto al numero dei partecipanti, sia rispetto alla qualità e alle spinte innovative. Coronava 34 anni di attività con l’indipendenza della Kosova, per la quale indipendenza il Seminario Internazionale ha svolto un ruolo non secondario. I legami internazionali che ha saputo creare sono stati tantissimi, i centri di ricerca che si interessano di albanologia sono stati tutti messi a contatto con possibilità di scambi e di confronti. In sintesi ha creato una rete internazionale, un network, che ha  attivato settori altrimenti isolati e di poco respiro e che ha segnato profondamente la stessa storia politico-culturale della Kosova.

In questo senso il Seminario ha concluso positivamente una fase importante della storia recente della Kosova. Ora si prospetta una nuova fase, quella che potremmo chiamare della ricostruzione, con prospettive molto interessanti perché puntano sul rinnovamento delle stesse potenzialità.