ME RASTIN E VDEKJES SË PAPËS GJON PALI II

POPULLI SHQIPTAR HUMBI MIKUN E MADH POR FITOI NJË VOTË TË MADHE PARA ZOTIT, KU AI TASHMË ËSHTË PËRKRAH SHENJTËRESHËS SONË – NËNA TEREZE

 “Një popull që i ka dhuruar boës dhe njerëzimit një Nënë kaq të madhe – Nënën Tereze, nuk mund të jetë popull i vogël. Nëna Tereze po ngrit shumë lartë, në mbarë botën emrin e madh shqiptar dhe emrin e Shqipërisë! Unë gjithmonë e kam në zemër popullin shqiptar!” (Gjon Pali II, prill 1995, në pallatin papëror në Vatikan, lu priti 1100 shqiptarë nga të gjitha trojet tona etnie dhe nga diaspora, me rastin e 100 Vjetorit të Zojës së Shkodrës).

Shkruan: Engjëll KOLIQI

Qytet i Vatikanit, 5 prill 2005

Ora 21:37 e të shtunës së 2 prillit është një pikë e shënuar dhe e mbetur në historinë e njerëzimit, deri në amshim, sepse pikërisht në këtë orë, në Selinë e Shenjtë ndërroi jetë Papa Gjon Pali II – guximtari më i madh i shekullit tonë, Ai që ndërroi historinë e kësaj bote, luftëtari i paepur në shërbim të njerëzimit, në mbrojtje të lirive, të drejtave dhe të dinjitetit njerëzor.

Kur më 16 tetor 1978, në balkonin qendror të bazilikës së Shën Pjetrit në Vatikan, para dhjetëra mijëra besimtarësh e para qindëra gazetarësh ishte shpallur zgjedhja e papës, kur merret vesh se papë i ri është zgjedhur cardinali Karol Wojtyla, askush nuk dinte kush ishte Ai, as nga vinte. Pastaj Ai vetë konfirmoi se vjen nga një vend i largët, nga Polonia e shtypur prej diktaturës komuniste… Ishte habi e të gjithëve, sepse pas 455 vitesh po zgjidhej një papë që nuk është nga Italia (Klementi XI – papa shqiptar në vitet 1700-1701, ishte i lindur dhe i rritur në Itali, prandaj llogaritej italian).

 Kush ishte Karol Jozef Wojtyla ? –

            Më 18 maj 1920, në Wadowice (50 km nga Krakova), çiftit polak – Karol Wojtyla-s e Emilia Kaczorowska-s, u lindi i biri i dytë dhe i fundit – Karol Jozef Wojtyla. Sapo kishte filluar mësimet në shkollën fillore, në vendlindje, u vërejt talenti universal i Tij. E ëma i vdes në vitin 1929 dhe Karoli i vogël mbetet jetim në moshën 9 vjeçare. Vëllai Edmundi, i cili ishte mjek vdes në vitin 1932 (në moshën 26 vjeçare). Në vitin 1941, kur ishte vetëm 21 vjeç mbetet edhe pa të jatin, i cili ishte nënoficer në ushtrinë polake.

            Shkollën fillore dhe të mesme (gjimnazin) i ka mbaruar në vendlindje, me sukses të shkëlqyeshëm. Që në bankat shkollore ishte dalluar edhe talenti i tij në fushën kulturore-artistike. Si nxënës kishte filluar të shkruaj poezi dhe mendime të vlefshme, si dhe duke filluar nga recitimet, ishte dalluar edhe në interpretimin e roleve teatrore. Në vitin 1938 u regjistrua në Universitetin Jagellónica të Krakovës, në fakultetin e filozofisë, në degën e filologjisë polake. Sapo ishte regjistruar në universitet, me të jatin transferohen në Krakovë dhe me të filluar studimet, në vitin akademik 1938/1939, ishte regjistruar dhe kishte filluar veprimtarinë artistike në teatrin «Studio 38», të themeluar dhe drejtuar nga Tadeusz Kudliñski, ku shquhet edhe si artist i mirë. Që nga shkurti 1939 angazhohet edhe në shoqërinë e studentëve, duke u shquar në veprimtaritë eukaristike dhe të bëmirësisë. Megjithë fillimin e Luftës së Dytë Botërore, ai në nëntor 1939 kishte regjistruar vitin e dytë të studimeve në letërsi-filozofi.

            Nazistët gjermanë, që në fillim të LDB kishin pushtuar Poloninë, kishin mbyllur atje të gjitha institucionet kulturore a arsimore dhe kishin ndaluar çdo veprimtari progresive. Mirëpo me fuqinë e madhe, trimërinë, atdhedashurinë dhe besimin e fortë në Zotin, Karol Jozef Wojtyla kishte vazhduar studimet në Universitetin klandestin Jagellónica të Krakovës, si dhe veprimtaritë kulturore-artistike në Teatrin «Studio 38», gjithashtu klandestin. Ishte anëtarësuar edhe në shoqata të tjera studentore – patriotike, humanitare e bëmirëse. Në vjeshtën e vitit 1940 arrestohet nga forcat pushtuese naziste dhe për t’i shpëtuar deportimit në Germani, fillon punën në gurtoren (minierën e gurit) në Zakrzówek (afër Krakovës), prej nga në pranverën e vitit 1942 transferohet në fabrikën Solvay, ku punon deri në gusht të vitit 1944.

 Më 18 shkurt 1941 i vdes edhe i ati dhe mbetet i vetmi i familjes. Megjithatë vazhdon veprimtaritë e tij patriotike, arsimore, kulturore e artistike, i palëkundur. Angazhohet në Taetrin Rapsodik të themeluar nga Mieczyslaw Kotlarczyk, familjen e të cilit në gusht të vitit 1941 e merr në shtëpinë e tij dhe jetojnë bashkë.

Në fillim të vitit 1942 i vjen në shpirt thirrja meshtarake dhe i kushtohet Zotit. Njëkohësisht ishte regjistruar edhe në Seminarin e Madh të Krakovës, nga ku me ndihmën e kryeipeshkëvit vendor – Kardinal Adam Stefan Sapieha, vazhdon studimet në fakultetin poashtu klandestin të teologjisë, të universitetit, ku po studionte edhe filozofinë e letërsinë. Në gusht të vitit 1944, Kardinali Sapieha e merr brënda në pallatin e Kryeipeshkëvisë së Krakovës, ku përjeton atentatin e parë, nga pushtuesit nazistë, të cilët, duke filluar nga Kisha Katolike donin të shkatërronin gjithçka në Poloni. Mrekullisht shpëton.

Më 18 janar 1945 Armata e Kuqe e çliron Krakovën nga nazistët gjermanë. Karol Jozef Wojtyla vazhdon studimet në teologi, në Universitetin Jagellónica të Krakovës, që tashmë nuk ishte klandestin, por kishte rifilluar punën si universitet legal. Më 9 prill 1945 zgjidhet nënkryetar i organizatës studentore “Ndihma vëllazërore”, të Universitetit Jagellónica. Në vitin akademik 1945/1946 mbaron vitin e katërt të teologjisë dhe gradualisht merr urdhërat meshtarak, prej atyre minore, deri te gjakonati (më 20 tetor 1946). Me urdhërin meshtarak e shuguron Kryeipeshkëvi Metropolit i Krakovës – Kardinali Sapieha, më 1 nëntor 1946 dhe të nesërmen – më 2 nëntor 1946, në Kriptën e Shën Leonardit në Wavel, solemnisht celebron Meshën e Parë.

Duke e parë intelektin e Tij dhe gatishmërinë me vullnetin e madh për të vazhduar studimet, Kardinali Sapieha, më 15 nëntor 1946 e dërgon Dom Karol Wojtylën në Romë, për të vazhduar studimet. Pas sistemimit të përkohshëm, te etërit pallotinë, në fund të dhjetorit vendoset në Kolegjin papëror belg, në qendër të Romës dhe vazhdon studimet postdiplomike në Universitetin Angelicum. Derisa po studionte në Romë udhëtonte nëpër Europë, duke u shpërndarë sakramentet mërgimtarëve polakë – në Francë, Belgjikë, Holandë... Më 14 qershor 1948 mbaron provimet e magjistraturës, në Universitetin Angelicum në Romë, ku pas pesë ditësh (19 qershor) mbron edhe temën “Doktrina e fesë e Shën Gjonit të Kryqit” dhe fiton titullin Doktor i Teologjisë.

Në fillim të korrikut 1946 rikthehet në atdhe, ku kryen detyrat meshtarake, sipas dekreteve të Kryeipeshkëvit të Krakovës. Më 16 dhjetor 1948, në bazë të rezultateve të shkëlqyeshme në studimet e tij në teologji (1942 – 1946 në Krakovë dhe 1946 – 1948 në Romë) Universiteti Jagellónica ia njeh titullin Doktor i Shkencave Teologjike. Më 1950 fillon me publikimet e para. Në vitin 1953, me lejen edhe të Kryeipeshkëvit të Krakovës – Baziak, ia fillon punës si profesor i etikës shoqërore në Fakultetin e Teologjisë, në Universitetin Jagellóvica. Në vitin 1954, kur nga Universiteti Jagellóvica hiqet Fakulteti i Teologjisë, ngritet ky fakulet në kuadër të Seminarit të Madh të Krakovës, pranë kryeipeshkëvisë, ku Dom Karol Wojtyla vazhdon punën e profesorit. Punën e profesorit e kryen edhe në Universitetin Katolik në Lublin. Në vitin 1957 merr titullin profesor – docent i lirë, kurse më 4 korrik 1958 emërohet ipeshkëv ndihmës i kryeipeshkëvit të Krakovës – Imzot Eugeniusz Baziak e më 28 shtator të të njëjtit vit, në Katedralën e Wavelit shugurohet ipeshkëv. Njëkohësisht vazhdon edhe me veprimtarinë shkencore, duke marrë pjesë në konferenca të rëndësishme në Poloni dhe në vende të tjera e duke botuar artikuj dhe libra të vlefshëm shkencorë. Pas vdekjes së kryeipeshkëvit Baziak, më 16 korrik 1962 emërohet vikar kapitolar dhe dërgohet në Selinë e Shenjtë në Vatikan, për ta përfaqësuar Poloninë në Koncilin e Dytë të Vatikanit, ku vendoseshin reformat e Kishës Universale Katolike. Edhe aty vërehet intelekti dhe aftësia e tij për ndryshime pozitive. Pas kthimit nga shtegtimi në Tokën e Shenjtë (5 -15 dhjetor 1963), ku ishte me shumë ipeshkëvinj kombesh të ndryshme, pjesëmarrës në punët e Koncilit të Dytë të Vatikanit, më 30 dhjetor 1963 emërohet kryeipeshkëv metropolit i Krakovës. Derisa po merrte pjesë në sesionin përmbyllës të Koncilit të Dytë të Vatikanit (shtator – dhjetor) 1964, më 18 nëntor u drejtohet me një letër ipeshkëvinjëve polakë dhe atyre gjermanë, të cilëve u kërkon ripajtim të përgjithshëm, me moton: “Të falim dhe të kërkojmë falje”. Më 29 maj 1967 Papa Pali VI shpall Konçistorin (zgjedhjen e kardinajve të rinj) e në mesin e tyre është edhe emri: Karol Wojtyla, i cili merr shugurimin Kardinal, nga Pali VI, më 28 qershor 1967. Nuk merr pjesë në Asemblenë e përgjithshme të ipeshkëvinjve, sepse autoritet komuniste të Polonisë nuk ia vazhdojnë pasaportin Kardinal Wojtylës. Kur rregullohet çështja e pasaportit, Kardinal Karol Wojtyla zhvillon shumë vizita në Selinë e Shenjtë dhe në vende të ndryshme të botës, i ftuar në shumë konferenca dhe kuvende shkencore. Disa herë ka bashkëcelebruar në meshët solemne me Papën Pali VI, në Vatikan. Tashmë, kur me veprimtaritë e shumta shkencore e baritore kishte fituar edhe imunitet ndërkombëtar, autoritetet komuniste nuk mund ta ndalonin më dhe krahas veprimtarisë së denjë teologjike e baritore, kontribuonte shumë në masa, duke ua forcuar njerëzve shpirtin për ndryshime e për t’u ndeshur me regjimet diktatoriale.

Më 21 qershor 1978, në Milano udhëheq një konferencë ndërkombëtare nga studimet mbi familjen dhe shtjellon shkëlqyeshëm temën: “Martesa dhe dashuria”. Më 11 – 12 gusht 1978 merr pjesë në ceremoninë e varrimnit të Papës Pali VI e më 25 – 26 gusht – në zgjedhjen e Papës Gjon Pali I (Papa Luciani). Më 30 gusht, pas udiencës së përgjithshme të kardinajve pjesëmarrës në zgjedhjen e Tij, Papa Gjon Pali I organizon një udiencë private për Kardinal Wojtylën, me të cilin kishte një miqësi të jashtëzakonshme. Më 3 – 4 tetor 1978 Kardinal Wojtyla merr pjesë në varrimin e Papës Gjon Pali I, i cili vdes në të 33-tën ditë të papatit të tij. Më 14 tetor 1978 fillon Konklava (zgjedhja e Papës) dhe trashëgimtar i 263-të i Fronit të Shën Pjetrit, respektivisht Papë i 264-të i Kishës Katolike, më 16 tetor 1978 zgjidhet Kardinal Wojtyla, i cili merr emrin Papa Gjon Pali II.

Papa që ndryshoi shumë tradita dhe rregulla në Selinë e Shenjtë

Gjon Pali II – Papa i ndryshimeve dhe i rekordeve. – Karol Wojtyla – Gjon Pali II, që në paraqitjen e parë paralajmëroi botën se ishte njeri i ndryshimeve, i reformave, njeri që donte të ndryshonte shumë tradita dhe rregullta të hekura përbrënda Selisë së Shenjtë. Asnjë nga papët paraprakë, në historinë e krishterimit, në ditën e zgjedhjes nuk kishte mbajtur fjalim, por vetëm u kishte dhënë të pranishmëve Bekimin Apostullik.

Gjon Pali II ishte Papa i parë, i cili në ditën e shpaljes papë mbajti edhe fjalim dhe u tha të pranishmëve: “Nëse unë gaboj, ju do të më korrigjoni!” Me këtë Ai paralajmëroi bashkëpunimin me të gjithë dhe vënien e qenies së tij në shërbim të njerëzimit mbarë. Që në paraqitjen e parë si papë, më 16 tetor 1978, në logjën qendrore të Bazilikës së Shën Pjetrit, në Vatikan, Papa i ndryshimeve dhe i rekordeve “thei” traditën e papëve para Tij.

Në këso rastesh, papët e sapozgjedhur dilnin para masës, vetëm për t’u dhënë të pranishmëve Bekimin Apostulik, kurse më 16 tetor 1978 ndodhi ndryshe: Në ora 18 e 18 minuta, nga oxhaku i Kapelës Sistina në Selinë e Shenjtë doli tymi i bardhë – shenjë që lajmëron zgjedhjen e papës së ri. Në ora 18 e 43 minuta, nga logja qendrore e Bazilikës së Shën Pjetrit, para kamerave televizive, Kardinali protogjakon Pericle Felici jep lajmin – “Habemus Papam (kemi Papën). Kemi Papë Eminencën e Tij të Nderuarin Imzot Kardinal të Kishës së Shenjtë Romane – Wojtyla, që ka marrë emrin Gjon Pali II”. Njerëzit e tubuar në Sheshin e Shën Pjetrit, as gazetarët, nuk kishin kuptuar se kush u zgjodh Papë, as nuk e dini nga vjen ky kardinal.

Më pas u muar vesh dhe befasisht, nga telefonatat e gazetarëve, kryeipeshkëvia e Krakovës u njoftua se kryeipeshkëvi i Tyre – Kardinal Wojtyla u zgjodh papë. Në ora 19 e 20 minuta, kur të gjithë prisnin vetëm Bekimin Apostulik, pa kurrfarë fjalimi, Papa i sapozgjedhur i afrohet mikrofonit dhe fillon: “Qoftë lavduar Jezu Krishti – një shqiptim me një zë të vendossur dhe të rrjedhshëm -  Shumë të dashur vëllezër e motra, ende jemi të gjithë plot dhembje , pas vdekjes së të shumëdashurit Papës Gjon Palit I. Dhe ja që të nderuarit kardinaj kanë ftuar për ipeshkëv të ri të Romës, një ipeshkëv nga një vend i largët.... i largët, por gjithnjë kështu afër për bashkimin në fe dhe në traditat e krishtera...” Gjatë atij fjalimi historik, që kishte “thyer” traditat e Vatikanit, Papa Gjon Pali II shpesh ndërpritej me brohoritjet “Rroftë Papa” dhe me duartrokitje frenetike, duke fituar kështu simpatinë e të pranishmëve në Sheshin e Shën Pjetrit, por edhe të italianëve që e përcillnin ceremoninë përmes radiotelevizionit, e që nuk ishin mësuar me një papë nga jashtë. Veç tjerash, në atë rast Papa i ri kishte thënë: “Kam pasur frikë ta pranoj këtë emërim, por e kam bërë këtë me shpirt të dëgjueshmërisë dhe bindjes ndaj Zotit Tonë Jezu Krishtit dhe në besueshmëri të plotë në Nënën e Tij – Zonjën e Shenjtërueshme. Nuk di nëse mund të shpjegohem mirë në tuajën... tonën gjuhë italiane”. Ndërpritet nga duartrokitjet frenetike dhe brohoritjet “Rroftë Papa”, për disa minuta. Tashmë është shumë i afërt dhe i dashur për të gjithë – Papa i ri (58 vjeç), me trup sportiv dhe me qëndrim burrëror, me një zë të ëmbël radiofonik e me një shqiptim të rrjedhshëm dhe shumë të vendosur të fjalëve, si një burrështeti me përvojë të gjatë në fjalimet para masës. “Nëse gaboj, më korrigjoni” – kjo shprehje nxeu deri në elektrizim masën në Sheshin e Shën Pjetrit dhe mbeti si një shprehje historike në Selinë e Shenjtë, me domethënie të madhe. “Dhe kështu ju prezantohem ju të gjithëve, për ta rrëfyer e vërtetuar fenë tonë të përbashkët, shpresën tonë, besimin tonë në Nënën e Krishtit dhe të Kishës e edhe për të filluar sërish në këtë rrugë të historisë dhe të Kishës, me ndihmën e Zotit dhe me ndihmën e njerëzve”. Memzi e mbaroi fjalimin e parë, i ndërprerë shpesh nga duartrokitjet dhe brohoritjet e njerëzve të mbushur plot afekt dhe simpati për Papën e Ri.

Vërtetë Gjon Pali II i ishte kushtuar krejtësisht Zonjës së Bekuar, qysh nga rinia e Tij. Ishte Zëri i Zonjës së Bekuar që ia kishte kumtuar Thirrjen Shenjte! Sipas Misterit të Tretë të Zonjës, shpallur fëmijëve në Fatima të Portugalisë, më 1917 (tri vjet pa lindur Karol Jozef Wojtyla) kishte paralajmëruar ardhjen e Tij në Fronin e Shën Pjetrit dhe ndryshimet e mëdha! “Ipeshkëvi me veshje të bardhë...” Të nesërmen (më 17 tetor 1978) bën radiomesazhin e parë “Urbi et Orbi”. Më 22 tetor 1978 nis zyrtarisht ministerin e bariut suprem në krye të Kishës Katolike Botërore, në Selinë e Shenjtë. Më 23 tetor – vetëm një javë pas zgjedhjes papë – Gjon Pali II shpalos shpirtin patriotik dhe vendimin për ndryshime në rendin botëror (në rend të parë për ta çrrënjosur farën e keqe të komunizmit, të mbjellur nga djalli), me përqafimin historik me Kardinalin Wyszyñski.  Të gjithë jemi dëshmitarë të fillimit të një papati tjetër në Selinë e Shenjtë – me një traditë tjetër.... me frymën e re për ndryshime të rendit botëror, permes lutjeve e rrugëve paqësore. Më 25 tetor 1978 – vetëm 9 ditë pas zgjedhjes së Tij Papë – fillon serinë e vizitave jashtë Vatikanit, duke shkuar në Castel Gandolfo (në jug të Romës), ku viziton kishën famullitare të atjeshme dhe villën papërore. I themi Papa i rekordeve, sepse ai në 25 vitet e papatit të Tij, deri më tash ka realizuar 245 udhëtime dhe vizita jashtë Vatikanit – 143 në Itali dhe 102 ndërkombëtare (jashtë Italisë). Ka vizituar 130 shtete të ndryshme anembanë botës, duke shkuar në 615 lokalitete (qytete) të ndryshme, në të cilat ka shqiptuar rreth 2400 fjalime.

Në vizitat e Tij baritore Ati i Shenjt Gjon Pali II  ka përshkuar mbi 1. 170.000 kilometra, që është një gjatësi për t’u sjellur 29 herë rreth Tokës e për ta kaluar tri herë distancën Tokë-Hënë. Jo vetëm Papa i rekordeve, por në këto rrethana mund ta quajmë edhe njeriu i rekordeve. Është i pari Papë polak, i pari Papë sllav, i pari Papë që vjen në Fronin e Shën Pjetrit nga një vend komunist i shtypur nga “çizmja” sovjetike. Është i pari Papë që hyri dhe u lut në  sinagoga dhe në  xhami. I pari papë që përqafoi e puthi edhe qeniet e gjnisië femërore, duke dhënë kështu shembullin personal edhe për barazinë gjinore. Është i pari Papë që bashkëcelebroi në një meshë ortodokse.

Është i vetmi Papë që përjetoi edhe një atentat, nga i cili shpëtoi nga vdekja në saje të Mrekullisë së Zonjës së Bekuar, i qëlluar me armë zjarri më 13 maj 1981, në ora 17 e 19 minuta, nga shtetasi turk Ali Agca, në Sheshin e Shën Pjetrit në Vatikan. Sapo e merr veten e fal dorasin dhe më pas shkon e viziton dhe e përqafon në burg, duke i dhënë botës mbarë një shembull konkret të civilizimit të vërtetë njerëzor, me normat e krishterimit. Vetëm katër ditë pas atentait, në Lutjen tradicionale të Engjëllit të Zotit, më 17 maj, nga spitali Gemelli, ku po shërohej e i lidhur drjtëpërdrejtë me Sheshin e Shën Pjetrit, ku ishin mijëra besimtarë Gjon Pali II, ndër të tjera tha: “Lus Zotin për vëllain që më ka qëlluar, të cilit sinqerisht ia kam falur”! Një vit pas, në të njëjtën datë, Gjon Pali II shkon te Zonja e Bekuar në Fatima të Portugalisë, për ta falënderuar për mrekullinë e Saj. Në shenjë mirënjohje, ia dhuron plumbin me të cilin ishte qëlluar nga Ali Agca, kryeipeshkëvit vendor, i cili e vendos në kurorën e trupores së Zonjës.

Me atë rast, njerëzimin mbarë ia mbështet Zemrës së Papërlyer të Zonjës së Bekuar. Gjon Pali II është Papa, i cili ka takuar më së shumti nga të gjithë papët burra shtetesh dhe personalitete politike, shkencore, kulturore, artistike.... nga bota mbarë. Gjatë 26,5 vjetëve të papatit të Tij ka shkruar 14 enciklika shumë të frytshme për organizimin e jetës baritore, në mbarë botën. Enciklika e pesëmbëdhjetë, mbi gjendjen sociale të njerëzimit i mbeti e pakryer. Më 17 mars 2004 Ai ka shënuar edhe një rekord: që nga ajo ditë, tashmë me 26 vjet 5 muaj e 17 ditë, është Papa i dytë për nga kohëzgjatja e papatit të Tij, vend që deri në atë ditë e mbante Papa Leoni XIII, me 25 vjet e 5 muaj në Fronin e Shën Pjetrit. Vendin e parë e mba Papa Pio IX, me afër 32 vjet papat në Selinë e Shenjtë (1846 – 1878).

Nuk duhet harruar edhe rehabilitimin e figurave të mëdha dhe të ndritura të shkencës botërore, si: Giordano Bruno, Galile Galileo, Martin Luteri etj, të cilët Kisha i kish dënuar dhe ekzekutuar. Nuk duhet harruar guximin e madh dhe vendosmërinë e Tij për t’i kërkuar botës dhe njerëzimit falje për të gjitha krimet që Kisha ka bërë gjatë dymijë vjet të ekzistimit.

Sapo kishin kaluar tre muaj të papatit të Gjon Palit II, njerëzimi kishte filluar të ndjej erën e ndryshimeve në rendin botëror. Më 24 janar 1979 në Selinë e Shenjtë mbërrin ministri i jashtëm i ish Bashkimit Sovjetik – Andrei Gromyko. Ishte kjo një vizitë historike, me ç’rast Ati i Shenjt i ardhur nga një vend komunist, i shtypur nga Bashkimi Sovjetik, me fuqinë e mrekullisë së Zonjës së Bekuar dhe me talentin e paparë diplomatik e filozofik, hapi rrugën e ndryshimeve, me dritën e dashurisë së vërtetë për njerëzimin dhe mirësinë njerëzore, para së cilës dritë u rrëzua dhe u dorëzua regjimi diktatorial komunist i Bashkimit Sovjetik, duke u liruar një numër i madh kombesh me shumë miliona  njerëz nga të zezat dhe mëkatet fatale të komunizmit.

Me vizitën e tij në Poloni (2 – 10 qershor 1979) Gjon Pali II thuaja se shpalli ndryshimet e domosdoshme në rendin botrëror dhe rrëzimin e diktaturave komuniste e lirimin e popujve nga ajo farë e djallit, që para së gjithash luftonte besimin dhe shpirtin e njerëzve dhe të popujve.  Me të mbërritur në Varshavë, më 2 qershor, në Sheshin e Fitores, që ishte shumë i vogël për t’i pranuar të gjithë dashamirësit dhe besimtarët që kishin ardhur ta përshëndesin Papën polak, thuaja se paralajmëroi ndryshimet, duke filluar në atdheun e Tij, me fjalimin e titulluar: «Nuk është e mundur të kuptohet pa Krishtin historia e Kombit Polak», fjalim që i dha grushtin e parë komunizmit në vendin e Tij. Duke përkrahur lëvizjen sindikaliste të punëtorëve polakë «Solidarnost» filloi ta dobësojë diktaturën komuniste. Me kulturë të lartë diplomatike e filozofike e mbi të gjitha me zjarrin e dashurisë për njerëzimin dhe të dëshirës për mirëqenien e popujve dhe të njerëzimit mbarë, megjithë rreziqet e kërcënimet e edhe megjithë problemet shëndetësore, nuk pushoi së vepruari. Më 21 qershor 1980 priti në vizitë presidentin e atëhershëm të SHBA-ve Jimmy Carter, kurse më 20 gusht (vetëm dy muaj pas) u pronocua në mbrojtje të Sindikatave të Pavarura Polake “Solidarnosc” e më 15 janar 1981 pret në vizitë një delegacion të tyre, të kryesuar nga Lech Walesa.

Në vitin 1981 Gjon Pali II kishte angazhuar shkencëtarët specialistë në Selinë e Shenjtë, që – me argumente shkencore – të hartojnë një dokument për rreziqet dhe pasojat mbi njerëzimin dhe botën, të ndoj shpërthimi eventual bërthamor. Më 12 dhjetor 1981 Ai nis delegacionin e Akademisë Papërore të Shkencave, që dokumentin t’ua dorëzojnë presidentëve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të Bashkimit Sovjetik, të Britanisë së Madhe, të Francës dhe Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Nju Jork, që t’ua tërheq vëmendjen për rrezikun nga armatimi bërthamor, duke u kërkuar angazhim konkret në evitimin e ndoj shpërthimi eventual të atyre armëve, me të cilat shkatërrohet njerëzimi në masë. Si rezultat i këtij hapi të Atit të Shenjt, megjithë marrëdhëniet rigjide me ligjet e luftës së ftohtë, menjëherë fillon dialogu mes dy superfuqive të kohës – SHBA-ve dhe BRRS-së, lidhur me sigurinë nga armatimi bërthamor.

Më 7 qershor 1982 priti në Selinë e Shenjtë presidentin e SHBA-ve Ronald Regan, kurse një javë pas (më 15 qershor) në Gjenevë merr pjesë aktive në sesionin e 68-të të Konferencës Ndërkombëtare të Punës (organizuar nga OKB-ja) ku paraqitet me një fjalim të zjarrtë para shumë burrash të shteteve nga të gjitha kontinentet.

Para takimit të rëndësishëm të tyre, në Gejenevë – më 17 nëntor 1985 Gjon Pali II u shkruan një letër presidentëve të SHBA-ve dhe BRSS-së – Ronald Regan-it e Mikael Gorbaçov-it, me çka u kërkon të jenë të kujdesshëm dhe të punojnë konkretisht për paqe në botë e për të mirën e njerëzimit.

Kësht pra, hap pas hapi Ati i Shenjt Gjon Pali II, ia del t’i zbusë zemrat e drejtuesve të superfuqive botërore, të cilët bëjnë marrëveshje për kujdesin maksimal të qendrave bërthamore dhe për pakësimin e armatimit bërthamor. Dalëngadalë, por shumë sigurtë, marshon në rrugën diplomatike dhe me rreze të dashurisë së vërtetë njerëzore, pa dallime racore, fetare as kombëtare, ia del ta hap rrugën për mbylljen e luftës së ftohtë dhe shkatërrimin e sistemit gjakatar diktatorial të komunizmit. Kështu pra, kryesisht me meritat e Tij, fillimi i nëntorit 1989 mbyll një histori të tmerrit dhe të frikës dhe i hap botës derën e historisë së shpresës e të jetës për të gjithë popujt. Në Berlin rrëzohet muri i luftës, i tmerrit, i frikës e bashkë me te bie edhe “superfuqia” komuniste e Bashkimit Sovjetik, për t’i hapur rrugë edhe shembjes së shteteve të tjera false, të ngriturta mbi gjakun e viktimave të pafajshme, me metodat perfide mashtruese të komunizmit, siç ishte ish Jugosllavia etj. Fillpas, më 1 dhjetor 1989, presidenti i Bashkimit Sovjetik Mikael Gorbaçov shkon në Selinë e Shenjtë, ku strategu i paqes dhe i dashurisë – Gjon Pali II e pret me një solemnitet të rrallë. Mbase, ajo vizitë paralajmëroi shembjen e Bashkimit Sovjetik, që ndodhi pak muaj më vonë dhe lirimin e shumë popujve nga zgjedha e kuqe komuniste, për t’u krijuar edhe shtetet e reja në Europën Juglindore.

Kurrë nuk ka munguar angazhimi i Tij edhe kundrejt krizave dhe vatrave të luftës në Tokën e Shenjtë dhe përgjithësisht në Lindjen e Mesme, por edhe në viset tjera të botës. Ka ndikuar shumë në ripajtimin e etniteteve kombëtare e fetare në Liban, falë edhe Shenjtëreshës Sonë – Nënës Tereze. Kur në fillim të vitit 1991 plasi kriza në Gjiun Persik, iu drejtua personalisht presidentëve të SHBA-ve dhe Irakut – Ronald Reganit e Sadam Huseinit, duke u kërkuar kujdes dhe vullnet të mirë për zgjidhjen e krizës me mjete paqësore. Kur pa se nuk e përfillën, e ngriti ashpër zërin e arsyes, me moton: “Lufta është aventurë e pakthim”. Kurrë nuk ka pushuar edhe së kërkuari, me çdo kusht, zgjidhjen paqësore të krizës ballkanike, të shkaktuar nga Serbia e kryekasapit të Ballkanit – Millosheviq, që humbi luftën dhe veten, edhe si pasojë e namëve dhe mallkimeve nga Gjon Pali II. Gjithmonë ka treguar solidaritetin e Tij shembullor me popujt e shtypur dhe të vuajtur. Edhe tash, me luftën e fundit në Irak, ka ngritur me kohë zërin e arsyes, duke tërhequr vërejtjen se nuk mund të jetë i frytshëm rrëzimi i një diktature me mjete dhune, sepse janë gjithnjë të pafajshmit ata që pësojnë. Kurrë nuk është pajtuar me këtë luftë.  Gjithmonë ka ngritur zërin kundër shfrytëzimit të popujve dhe të njerëzve. Gjithmonë ka kërkuar nga vendet e industrializuara që t’ua fshijnë borxhet vendeve të varfëra. Gjithmonë ka luftuar padrejtësitë, urrejtjet, luftërat dhe ka predikuar dashurinë e vërtetë midis njerëzve – pa dallime racore, vendere, kombëtare a fetare.

Fryma e ndryshimeve vërehet qartë edhe në librin e Tij të sapobotuar, me titull «Ngrituni të shkojmë», që ka zgjuar interesim të jashtëzakonshëm në opinion.

 Ja si shkruan autorja Gulnoza Saidazimova, në artikullin e saj “Papa dhe Bota Islame”, me rastin e vizitës së tij vendeve të dala nga ish Bashkimi Sovjetiik, me popullsi shumicë muslimane:

Me udhëtimet në Kazakistan në vitin 2001 dhe në Azerbajxhan në maj të vitit 2002, Papa Gjon Pali i Dytë u bë papa i parë, i cili vizitoi republikat e ish Bashkimit Sovjetik të dominuara nga myslimanët. "Qenia njerëzore e gjen dashurinë në çdo pjesë të zemrës së tij dhe kjo është vepër e zotit të plotëfuqishëm", kishte thënë Papa në Kazakistan, duke cituar poetin dhe shkencëtarin vendas, Abej Kunanbi. Para mijëra personave ai kishte folur për logjikën e dashurisë, që mund të ofrojë dy besimet dhe tha se feja nuk duhet të jetë arsye për konflikte. Ai gjithashtu ishte papa i parë që e puthi Kuranin. Këtë e bëri në Vatikan në vitin 1999 gjatë vizitës së një delegacioni nga Iraku. Ai ishte edhe papa i parë i cili hyri në xhaminë 1300 vjeçare Umajad në Damask, në maj të vitit 2001. Klerikët dhe shkencëtarët islamikë i kanë njohur përpjekjet e Papës për promovimin e dialogut ndërmjet islamit dhe katolicizmit. Sheiku Favzi Zafzaf, shefi i komitetit universitar për dialog ndërfetar në Universitetin Azhar të Egjiptit, thotë se Papa Gjon Pali i dytë ishte forcë për ndryshime. "Pa dyshim, që nga koha kur papa i shenjtë ka marrë kujdestarinë e Vatikanit, ai ka vendosur politikën e hapjes ndaj botës. Mendoj se është papa i parë, i cili ka vizituar disa vende me synimin e zhvillimit të raporteve të popujve të tyre me Vatikanin" thotë Zafzaf.
Raul Motika, profesor në Universitetin Heidelberg në Gjermani, i tha radios Evropa e Lirë se Papa Gjon Pali i Dytë, ka qenë i njohur edhe për qëndrimin e tij për paqe. "Nuk është vetëm çështja e dialogut por edhe qëndrimet e tij politike. Ai ishte kundërshtar i luftës, pavarësisht nëse ajo fillohej nga amerikanët apo të tjerët. Kjo është pranuar gjërësisht në botën islamike" thotë Motika.
Në Azerbajxhan dhe Kazakistan, katolikët janë pakicë. Disa myslimanë, ashtu si ortodoksët protestuan kundër vizitës së Papës, por reagimi i përgjithshëm ishte pozitiv. Profesor Motika thotë se Papa ishte i popullarizuar në ish Bashkimin Sovjetik edhe për qëndrimin e tij kundër komunizmit.
Hikmetullah Saifullhaxha, njëri nga liderët e partisë opozitare islamike në Taxhikistan, thotë se pasardhësi i Papa Gjon Palit të Dytë duhet të ndjekë shembullin e tij. "Ai kishte ndikim në shumë sfera të shoqërisë. Njerëzit që kanë ndjekur aktivitetet e tij shpresojnë që kushdo që do ta zëvendësojë, do të ecë gjurmëve të tij" thotë Saifullhaxha. Ndërkaq, sipas profesorit Motika:
"Standardet e larta morale që ka vendosur Papa Gjon Pali i Dytë, do të arrihen vështirë nga papa i ri. Por, nëse solidariteti, drejtësia dhe padrejtësitë do të jenë çështje kryesore për të, atëherë do të bëhet personalitet i rëndësishëm për Azinë Qendore dhe Bashkësinë e Shteteve të Pavarura" thotë profesor Motika.

Duke pasur parasysh vetëm pak nga veprimtaria e madhe e Papës Gjon Pali II, paraqitur në këtë shkrim, u jap plotësisht të drejtë personaliteteve botërore dhe analistëve, që këtë Papë e quajtën: kampion i lirisë, guximtar i dashurisë, luftëtar i paepur për të drejtat dhe dinjitetin njerëzor, konservator e reformator – përnjëherësh, konstruktor i paqes dhe i dashurisë e barazisë njerëzore, i afërt dhe oi dashur nga të gjithë e me të gjithë – pa dallime, mik i madh dhe idol i rinisë, papë i ndryshimeve, Ai që ndryshoi historinë e njerëzimit, shenjti i gjallë, i cili jetoi në mesin tonë!

Gjon Pali II – mik i madh i popullit shqiptar. –Që nga ditët e para të papatit, Ati i Shenjt Gjon Pali II, gjithnjë, ka lutur Zotin për popullin shqiptar. Këtë e ka thënë vetë Ai, më shumë se një herë, duke përsëritur: “Për Nënën Tereze kam një dashuri të posaçme, kurse popullin e Saj shqiptar e kam gjithmonë në zemër”!

Që në takimin e parë me Nënën Tereze, Gjon Pali II ka parë në Te një shenjtëreshë të gjallë dhe mrekullibërëse. Ka qenë vetë Ai, i cili ia ka hapur dyert në shumë qarqe të instancave ndërkombëtare, për të përfituar ndihma në shërbim të të sëmuarve, të të varfërve, të nevojtarëve... Atë që nuk kanë mundur ta bëjnë as qeveritë e vendeve të pasura, në shërbim të njeriut nevojtar, po e bën Nëna Tereze – ka thënë shpesh Papa, i cili jorastësisht e ka inkorporuar Lumturimin e Nënës Tereze në kuadër të kremtimit të çerekshekullit (25-Vjetorit) të papatit të Tij, duke thyer kështu të gjitha rekordet në përshpejtimin e procedurës së shenjtërimit të Saj.  Më 21 maj 1988 vetë ka udhëhequr inaugurimin me Bekim Apostulik të shtëpisë “Dhurata e Marisë”, që në Vatikan ia kishte falur Nënës Tereze,  në shërbim të të varfërve, të nevojtarëve.

Sapo u lirua Shqipëria nga diktatura e kuqe dhe nga tmerri i regjimit antizot, Papa ka ndërmarrur hapa të shpejtë dhe më 7 shtator 1991 janë vendosur marrëdhëniet diplomatike mes Shqipërisë dhe Selisë së Shenjtë. Më 25 dhjetor 1992 Ati i Shenjt ka emëruar katër ipeshkëvinj shqiptarë, të cilët i ka shuguruar më 25 prill 1993, në Katedralën e restauruar të Shkodrës, të cilën regjimi i Enver Hoxhës e kishte shndërruar në palestër sportive. Të parën vizitë në Europën Juglindore, të dalur nga diktatura komuniste, Gjon Pali II e ka realizuar në Shqipëri, ku ishte i shoqëruar nga Shenjtëresha jonë që atëherë jetonte në këtë botë me ne.  Ati i Shenjt, më 26 nëntor 1994, duke e shuguruar Kardinal Mikel Koliqin, edhepse në moshën 92 vjeç, ka nderuar kombin shqiptar, të shumëvuajtur nga pushtues e nga diktatura. Ishte Kardinal Koliqi ai më i shumëvuajturi – për 43 vjet në burg dhe internim me punë të detyrueshme të regjimit komunist. Çdo herë, kur shqiptarët mblidheshim në Selinë e Shenjt, për shugurime ipeshkëvinjsh tanë, apo për ndoj rast tjetër Papa Gjon Pali II na takonte me plot dëshirë dhe lirshëm bisedonte me ne. Kur në shenjë të kremtimit të 100-Vjetorit të Zojës së Shkodrës, në Selinë e Shenjtë ishim mbledhur rreth 1100 shqiptarë, nga trojet tona dhe nga diaspora, Ati i Shenjt na organizoi një pritje me plot gëzim, me ç’rast – në praninë e Saj – na tha: “Nëna Tereze, kjo bijë e vogël me trup, por më e madhja e shekullit me vepra, poi a çon shumë lart zërin Shqipërisë dhe popullit shqiptar! Unë krenohem gjithmonë me Te e krenohuni edhe ju – vëllezër e motra të Saj! Një popull që i ka dhuruar boës dhe njerëzimit një Nënë kaq të madhe – Nënën Tereze, nuk mund të jetë popull i vogël. Nëna Tereze po ngrit shumë lartë, në mbarë botën emrin e madh shqiptar dhe emrin e Shqipërisë! Unë gjithmonë e kam në zemër popullin shqiptar!” Duke e shpallur të lumtur Nënën Tereze, vetëm gjashtë vjet pas vdekjes, Gjon Pali II thei të gjitha rekordet në procedurat e shenjtërimit. Edhe me atë rast, para afër 400 mijë pjesëmarrësve në Sheshin e Shën Pjetrit tha se ndjehet i lumtur dhe i privilegjuar që kaq pasur fatin të jetojë në të njëjtën kohë me Shenjtëreshën Shqiptare, me të cilën është takuar shpesh dhe të cilën e ka ndihmuar shumë në rrugën e shenjtërimit të Saj.

Është ky Papë, që qysh në vitin1993 e priti Presidentin Rugova, si president të Kosovës, të zgjedhur nga populli i tij. Me rastin e luftës në Kosovë Ati i Shenjt rregullisht kërkonte ndërprerjen e tmerreve dhe publikisht luste Zotin për një zgjidhje të shpejtë paqësore. Ishte fillimi i marsit 1998, kur forcat kriminele të pushtuesit serbian masakruan familjen Jashari në Prekaz, Papa bashkë me mbi dhjetëmijë (10.000) shqiptarë dhe mijëra shtegtarë të tjerë nga shumë pjesë të botës, luti Zotin publikisht për një zgjidhje të shpejtë e të drejtë paqësore në Kosovë, me ç’rast në Sheshin e Shën Pjetrit u shpalosën dhe valuan qindëra flamuj tanë kombëtar, para kamerave të dhjetëra radiotelevizioneve nga shumë vende të botës. Ishte ky sensibilizimi  gjithëpërfshirës, që nxiti shumë redaksi të massmediave botërore, t’ia mësyejnë Kosovës, për ta plasuar realitetin në opinionin botëror, realitetin që për afër një shekull ishte mbuluar nga pushtuesit mizorë.  Kam pasur rastin dhe fatin që gjatë viteve të hekurta të Kosovës nën pushtim – në vitet ’90 të shekullit që lamë pas, qoftë me delegacione, qoftë personalisht, ta takoj Atin e Shenjt Gjon Pali II dhe t’i dorëzoj në dorë materiale e memorandume, në emër të popullit të Kosovës. Gjithëherë, në përqafim më thoshte: “Biri im, durim, se lirinë do ta fitoni. Zoti i do të gjithëdhe së shpejti do t’ia dhurojë Ditën e Madhe të Lirisë edhe popullit të Nënës Tereze! 

ENGJËLL  KOLIQI