Mirė se erdhe...Benvenuto...
ARBITALIA 
Shtėpia e Arbėreshėve tė Italisė
La Casa degli Albanesi d' Italia  
 
 

ILIRET, NE ATDHEUN E HERSHEM TE TYRE


Ne lokalet e Muzeut te Prehistorise ne lokalitetin Aspern an der Zaya u hap (me 3 prill 2004) ekspozita "Iliret". Hapja e kesaj ekspozite u be e mundshme ne saje te bashkepunimit midis Akademise se Shkencave te Republikes se Shqiperise, te Institutit vjenez te Prehistorise dhe te Historise me te re dhe Muzeut te Prehistorise ne Asparn an der Zaya te Landit te Austrise se Poshtme. Ne lokalet e ketij muzeu jane ekspozuar objekte te kultures materiale te ilireve te kohes se hekurit, perkatesisht te harkut kohor nga shek. 12 deri ne shek.3 para eres sone. Permes me shume se 300 eksponate deshmohet prania e kultures materiale te ilireve ne krahun jugor te Adriatikut duke filluar nga mijevjecari i dyte para eres sone. Kulture kjo e ilireve e cila, sipas organizatorit, hedh drite mbi jeten e nje populli - emri i te clit njihet gjithandej neper Europe, por qe jo rralle u interpretua dhe u lokalizua gabimisht. Nga keto eksponate mesohet, keshtu beson organizatori i ekspozites, per format e ndryshme te vendbanimeve dhe per ndarjen ne shtresa te shoqerise ilire, te karakterizuar me ushtrim zejesh nga me te ndryshmet dhe me nje tregti te perhapur te tyre. "E mbeshtetur tek rrenjet e kultures vetanake te periudhes se bronxit, kultura materiale e ilireve - e prekur nga ndikimet qe me vete i sollen dyndjet e popujve nga hapesirat e Danubit e te Egjeut - u formesua kulture me vete, specifike"- thuhet ne prospektin e pergatitur per kete ekspozite. Karakteristike per kohen me te re te ilireve luftarake jane fortifikimet ne maja malesh dhe varret - kodra, perkatesisht tumbat ne te cilat varroseshin prijes e pjesetare fisesh, shpesh bashke me arme, me objekte e me stoli personale. Me te themeluar te kolonive tregtare helene (kujto kolonite Apollonia, Butrinti, Durresi, Amantia,etj.), qe ne mesin e pjeses shqiptare te Adriatikut nisi nga viti 600 para eres sone, nga menyra e meparshme e tyre e jeteses iliret paskan nisur te merren me bujqesi, me perpunimin shume kompleks te metalit dhe me tregti shume intensive. Fale tregtise me greket, u arrit nje mireqenie e shtreses sunduese te shoqerise ilire, gje qe deshmohet nga eksponate enesh prej balte, enesh prej bronxi, stoli nga metale te cmueshme, helmeta - te gjetura ne varrin e nje sundimtari ilir ne Belsh - qe mund te shihen ne kete ekspozite. Pervec objektesh te importuara nga Greqia, ne kete ekspozite mund te shihen edhe buste mbivarrore vendese e monedha ilire. Ne pjesen protokollare te hapjes se ekspozites, ambasadorja e Republikes se Shqiperise zonja Dr. Shpresa Kureta foli per vlerat kulturore te ilireve te zbuluara ne Shqiperi ne ate stil, qe askush nga te pranishmit nuk mori vesh gje nese keta ilire kishin lene trashegimtare te kultures e te gjuhes se tyre, perkatesisht nese shqiptaret e sotem kishin ndonje lidhje me bartesit e kultures ilire. Sigurisht qe te pranishmit do te informoheshin me hollesisht sikur t'i ishte dhene fjala arkeologut te mirenjohur shqiptar dhe bashkorganizuesit te kesaj ekspozite Prof. Muzafer Korkutit i cili ishte i pranishem ne kete solemnitet. Kete mangesi e plotesoi Prof. Dr. Andreas Lippert, i cili ne fjalen e tij te hapjes se kesaj ekspozite, te pranishmeve u sqaroi se pasardhes te ketyre ilireve te lashte jane shqiparet qe sot jetojne ne Shqiperi, ne Kosove e ne Mal te Zi jo vetem pse keta -veshtruar ne pikeveshtrimin gjeografik - jetojne pikerisht ne ate hapesire e cila qe nga kohe parahistorike banohej nga iliret, porse edhe pse eshte deshmuar se gjuha shqipe eshte vazhduese e gjuhes se ilireve. Pervec kesaj, Prof. Lippert verejti se shqiptaret kane trasheguar nga iliret edhe pjese te veshjes, sidomos nga ato te femrave. Per rendesine e kukltures materiale te ilireve foli ne vazhdim (ne emer te Dr. Erein Pröll - kryeminister i landit te Ausrise se Poshtme, i cili e kishte marre patronazhin mbi kete ekspozite) Dr. Werner Fassabend, ish minister i mbrojtjes i Austrise, i cili perkujtoi se kultura dhe e kaluara e ilireve eshte pjeserisht edhe e kalauar dhe histori e austriakeve sepse edhe neper Austri ka jo vetem vendgjetje arkeologjike te kultures materiale, porse edhe ndonje emer vendi me prejardhje ilire.

 

Skender GASHI (TN)

priru / torna