ARBITALIA

SHQIPTARI QË DO TË HAPI GARAT OLIMPIKE NË GREQI

Përgatiti: Lirio Nushi

Athinë, Mars 2004

Komosioni i Grupit Ndërkombëtar të Kritikës në Konkursin Ndërkombëtar “Dhmitris Mitropulos”, me kryetar të saj zt. Cesare Mazzonis veçoi ndërmjet shumë kandidatëve nga e gjithë bota

Shqiptarin VASIL TOLE, i cili me OPERAN “EVMENIDHES” fitoi çmimin e parë të kompozitorit dhe të libretit më të mirë vepër e cila DO TË HAPI GARAT OLIMPIKE NË ATHINË.

OPERA “EVMENIDHES” do të ekzekutohet dy herë, në qershor 2004, në vendin e olimpit të lashtë, nga ku do të bëhet HAPJA E FILLIMIT TË OLIMPIADËS 2004.

Prof. As. Dr. Vasil Tole është kompozitor dhe anëtar i këshillit ndërkombëtar të muzikës (imc) Unesco, Drejtues i ruajtjes së fondit të kulturës kombëtare pranë Ministrisë së Kulturës së Shqipërisë.

Ndërmjet 205 kandidatëve dhe 40 vendeve pjesmarrëse, për të dirigjuar Operan “Evminidhes” të kmpozitorit shqiptar Vasil Tole , vendin e pare mbas konkurimit e ka fituar turku Alpaslan Ertüngealp.

Mbi 80 interpretues nga e gjithë bota kanë konkuruar për të kënduar në rolet e para në operan “Evminidhes”.

Opera do të ekzekutohet nga “Orkestra ton Hromaton”. Të drejtën për organizimin e saj e ka fituar skenografi (skenaristi) me famë botërore Jannis Kokkos.

Gjithë vepra në tërësi ka marrë emrin “Opera tis Gjis” (Opera e Tokës) e cila do të drejtohet nga një komision gjeneral ndërkombëtar nën drejtimin e zt. Cesare Mazzoni.

«Όpera e Tokës» është një projekt i Ministrisë së Kulturës Greke e cila në bashkëpunim me “Orkestra ton Hromaton” dhe “Megaro Musikis” së Athinës ka për qëllim krijimin e një vepre të re për egzekutim në hapje të olimpiadës 2004. Ajo e mori emrin “Opera e Tokës” sepse në të do të marrin pjesë rreth 200 artist e muzikant nga e gjithë bota.

Në kufijt e konkurencës kanë bashkëpunuar personalitete të mëdhaja sikurse Luciano Berio, George Crumb dhe Sir Neville Marriner.

DY FJALË PËR OPERAN “EVMINIDHES”

Në të vërtetë kjo është një tragjedi e cila vjen nga Mitologjia Greke. Ka si subjekt dhe personazh kryesor Orestin, djalin e luftëtarit Agamemnonas i cili i larguar në luftë për një kohë të gjatë kish lënë vetëm djalin e tij Orestin dhe gruan e tij Klitemistra-n e cila pas një mungese të gjatë të të shoqit krijon lidhje dashurie jashtë kurore. I biri i saj Oresti e vret të ëmën për këtë pabesi të saj ndaj atit të tij.

Mbas këtaj atë e ndjekin ngado Përbinshat e Fajit të ashtëquajturit Errinias.

Oresti largohet për të gjetur prehje dhe qetësi në vendin e quajtur Dhelfus. Në afërsi të vendit të shenjte të quajtur “Jeros Omfalos” (Kërthiza e Shenjtë, ose qendra e botës siç i thoshin grekët e lashtë). Gjatë kësaj rruge Orestin e mbron nga Përbinshat Errinias vetë perëndiu Apollon. Me ndihmën e Ermu-s ai e dërgon atë tek Athinaja ku një gjykatë e krijuar prej qytetarësh gjykatës dë ta shfajësojnë atë me urdhër të zotit për krimin e vrasjes së nënës së tij. Por shpirti i së jëmës (Klitemistras) zgjon përbindshat Errinias të cilët turren për ta ndëshkuar Orestin, i cili shkon të fshihet në naosin e Paladhos në ndanë të Akropolit të Athinës. Aty perëndesha Athina e Athinës e mbron atë nga Përbinshat Errinias. Cakton një gjykatë nga pjesëtarë të zgjedhur të cilët u betuan të gjykojnë me formën më të drejtë. Bëhet gjyqi. Përbindshat e Fajit Errinias duan që Oresti të ndëshkohet sepse vrau nënën e tij, por Oresti thotë se ka vepruar me të drejtë. E vrau që të shlyej turpin dhe padrejtësinë që ju bë babit të tij. Votat e gjykatësve luhaten, dhe në fund Oresti fiton pafajësinë me votën e Athinas. Përbinshat e Fajit Errinies shndërrohen nga Athinaja nga Errinias në “EVMINIDHES”, pra në të mirë, mbrojtës.

Përgatiti: Lirio Nushi

Athinë: Mars 2004