Mirė se erdhe...Benvenuto...
ARBITALIA 
Shtėpia e Arbėreshėve tė Italisė
La Casa degli Albanesi d' Italia  
 

Rrethi - L’Arcobaleno di  Nicola  Bavasso

 
7
 

Mėsim  me  helmėz

Pas katėr vjet e gjysmė  nga pranimi i ligjės ēė ruan pakicat gjuhėsore dhe pas disa muajė ēė krahina e Kalabrisė ligjėroi drejtėsinė pėr katundet arbėreshė, grekanikė dhe oēitan, duami tė hapmi te qo rubrikė njė bisedim, ēė shpresomi do tė vazhdonj, pėr tė fjasmi pėr ligjėn kombėtare dhe tė zbulomi pikat dhe artikujtė e saj ēė akoma sot s’janė tė pranuar edhe ata ēė qenė tė pranuar por s’patin njė pėrfundim tė mirė. Ne mendomi se disa artikuj, vėrteta tė rėndėsishėm, duan ndėrruar. Mėsimi i gjuhės mėmėtare pėr shėmbull, s’mund thomi se kėshtł si ėshtė sot na pėlqen osč vete mirė. Gjuha arbėreshe si ajo oēitane dhe grekanike, kanė tė kenė tė njėtjėn nderė me gjuhėn italiane pėr kėtė ndėr shkollat e katundevet arbėreshė mėsimet kanė tė jenė tė dėtyruashėm e kanė mbahėn nė orat “kurrikulari”. Nė shumė shkolla, janė vėrteta pak nxėnėsit ēė studjojnė gjuhėn dhe kulturėn tonė. Sot mėsimi i arbėrishtit-shqip ėshtė i zgjedhur nga prindrat e nxėnėsvet ēė shumė herė duan se tė bijtė tė studjojnė  anglisht o gjuhėn frėng.  Mirė, ndėse na kuptomi se tė jesh qytetar talian me rrėnjė arbėreshė do me thėnė tė jesh kulturorisht  mė i bėgatė se tjerėt njerėz, na mund zėmi tė ruami me njė mėnyrė ndryshe realitetin ku jetomi. Ndėse kuptomi se djelmet dhe vajzat arbėreshe kanė zhvillojnė aftėsitė e njohjės  tue perdorur dy rruga  kulturore, ndjlgomi sa tė urtė mund bėhėn. Kush di njė gjuhė me shumė, thotė njė e thėnė,  ėshtė mė i urtė, por sot mund thomi se kush di e shkruan dhe djovasin dy gjuhė mund bėhet edhe mė i bėgatė e jo vetėm nė faqen kulturore por edhe nė faqen materiale. Arbėreshėt qenė shumė tė urtė tė mbajnė trashgimin kulturore akoma sot tė gjallė. Prindrat sot kanė tė kuptojnė se ndėse mėsimi i gjuhės bėhet i dėtyruashėm, nxėnėsit kanė mė mundėsi tė shėrbejnė ndėr vendet ku u rritėtin, psč sot mė se dje, katundet tonė kanė bėzonj tė kenė njerėz ēė  vėnė ngusht mbi kulturės arbėreshe.

 

Insegnamento a singhiozzo

Dopo quattro anni e mezzo dall’approvazione della legge nazionale di tutela delle minoranze e dopo pochi mesi dal placet regionale, ci sembra doveroso aprire un dibattito sugli emendamenti da apportare alle due leggi. Siamo convinti che molti punti degli articolati vadano modificati. L’insegnamento della lingua nelle scuole, per esempio, deve diventare obbligatorio e non facoltativo come attualmente č. L’arbėrisht - shqip, come la lingua occitana e grecanica, devono avere pari dignitą con la lingua italiana soprattutto a scuola. Appartenere ad una minoranza significa essere culturalmente pił ricchi. Oggi la scelta della lingua arbėreshe dipende dai genitori che spesso preferiscono far studiare ai figli l’inglese o il francese. L’arbėrisht deve diventare obbligatorio a scuola. I genitori devono rendersi consapevoli che appartenere a due culture significa, per i propri figli, avere due canali di apprendimento e in futuro, doppie opportunitą di lavoro.

Rubrica pubblicata Venerdģ 28 Maggio 2004 su “Tracce” pagine culturali del quotidiano “LA PROVINCIA COSENTINA”