ARBITALIA

Abetarja “Udha e shkronjave”
Abetare moderne, me nivel shkencor dhe pedagogjik

Para disa ditesh m’u dha mundesia te kem ne biblioteken time personale abetaren “Udha e shkronjave”. Duke qene prej dhjetra vitesh mesuese e ciklit te ulet dhe sidomos e klasave te para, jam mjaft e gezuar qe shqetesimi i shoqerise per abetaren e klasave te para eshte rritur se tepermi. Më poshtë po shpreh mendimet e mia per abetaren “Udha e shkronjave” të autorit Artur Shkurti.
Abetarja “Udha e shkronjave” është një abetare me paraqitje të bukur dhe ilustrime dinjitoze. Ajo është moderne, bashkëkohore, cilësore dhe me nivel shkencor e pedagogjik. Kjo abetare e realizon synimin e saj nëpërmjet metodave dhe formave pedagogjike e psikologjike nga më të ndryshmet. Ajo është mjaft e kompletuar. Ka dy fletore të modeluara për shkrim, ka dy fletore të veçanta për orën e diktimit e cila më parë mungonte dhe kështu krijonte boshllëqe e vështirësi në punë. Shpesh është abuzuar në kurriz të lëndëve të tjera për t’i kaluar këto vështirësi. Abetarja është e pajisur me kaseta magnetofoni, të cilat për herë të parë futen si shoqëruese të domosdoshme për lëndën e abetares. Kompleti i abetares shoqërohet me një libër udhëzues për mësimin e abetares (për mësuesit dhe prindërit), i cili është me vlera të mëdha, jo vetëm sepse jep në mënyrë të hollësishme rrugët që duhen ndjekur për të mësuar leximin dhe shkrimin e abetares, por edhe sepse bën atë që mësuesi në shkollë dhe prindi në shtëpi të ndjekin të njëjtën rrugë pedagogjike. Ndjekja e rrugëve të ndryshme nga shkolla dhe familja ka sjellë mjaft anomali.
Më poshtë po jap disa nga përshtypjet e mia vetëm për pjesët e leximit që figurojnë në këtë abetare.
Pjesët e leximit janë përzgjedhur me kujdes pas një pune shumë të madhe e të lodhshme studimore e shkencore për të realizuar me sukses qëllimin mësimor-edukativ.
Materiali i leximit është në forma të ndryshme, si: tregime, poezi, lojra të shumta si dhe nga krijimtaria popullore ka përralla, gjëegjëza, anektoda etj.
Këto pjesë kanë karakter shkencor, artistik dhe edukativ. Ato janë të bukura dhe fëminore. Duke qënë interesante tërheqin vëmendjen e nxënësve e cila ka vetinë të shpërndahet shpejt tek ata. Mbi të gjitha ato janë mjaft të thjeshta dhe shumë të përshtatshme për fëmijët në moshën gjashtëvjecare.
Në abetare ruhet parimi i vazhdimësisë nga më e lehta tek më e vështira gradualisht.
Ajo ka edhe shumë vjersha të bukura të cilat janë të domosdoshme për të ndihmuar zhvillimin e kujtesës dhe ligjëratës gjë që shërben për përgatitjen e fëmijës për në klasat më të larta.
Abetarja hapet me një poezi të bukur të Xhevahir Spahiut e cila është edhe në formë kënge në kasetat shoqëruese. Në të, ndër të tjera, thuhet:
“Abetare! Abetare!
Sillma diellin në dritare.
Lehtë, lehtë e bukur, bukur
Dora ime sa e lumtur,
Hap një faqe, kthen një fletë,
Nëpër shkronja – bota vetë…”
Ndërsa mbyllja bëhet me tregimin e bukur “Me pushime në malësi”.
Në këtë abetare rëndësi e veçantë i kushtohet periudhës përgatitore e cila është a,b,c-ja e shkrim-leximit.
Pjesët e leximit janë shumë edukative, ato i ushqejnë fëmijëve dashurinë për Atdheun, si, p.sh.: në pjesët “Udhëtim me aeroplan”, “Në Sarandë”, “Shqipëria dhe shqiptarët”, “Flamuri i Shqipërisë” dhe veçanërisht tek vjersha e Naim Frashërit “Shqipëri!Atdheu im”:
“O Atdhe! Më je i dashur sa më s’ka.
Më je nënë, më je motër, më je vëlla…”
Dashurinë për shokët, nëpërmjet pjesëve të leximit “Katër shokët”, “Në ditëlindje”, për prindërit dhe për nënën, si në vargjet:
“Më i dashur, më i ëmbël
Më i dhimbshëm dhe me vlerë,
Është një emër që gjithë bota
Veç të tillë e mban përherë…”
Për mësuesen në pjesën “7 Marsi”:
“Këto mimoza janë për ju, mësuesja jonë e dashur..”
Dashuria për zogjtë del në pjesën “Trumcaku i vogël”.
Mbi të gjitha pjesët e leximit i përgjigjen plotësisht qëllimit të mësimit duke e realizuar atë me forma dhe metoda nga më të ndryshmet.
Njëra nga këto forma është edhe ajo e veçimit të tingullit nëpërmjet një vjershe, përralle apo gjëagjëze, të cilat lënë mbresa të forta në kujtesën e fëmijëve për një kohë të gjatë. Të tilla gjen mjaft në këtë abetare. Le ta ilustrojmë me disa shembuj:

Për veçimin e shkronjës “o” shfrytëzohen vargjet e vjershës:
“O o o ç’më zuri,
o, o, o, ç’më gjeti,
goja hapur se ç’më mbeti.
Se e kisha të vështirë,
Shkronjën “o” ta thoja mirë…”
Tingulli përsëritet disa herë duke rrumbullakosur buzët dhe duke gjetur fjalë të ndryshme me tingullin “o”.
Abetarja “Udha e shkronjave” rëndësi të veçantë i kushton përsëritjes së tingullit e shkronjës së re e cila është kusht i domosdoshëm për t’i rrënjosur në mend ato.
Le të shohim pak më hollësisht paraqitjen e tingullit e shkronjës “nj” në rubrikën “Fjalia dhe teksti” në këtë abetare.
Kjo shkronjë paraqitet në fjalë të ndryshme në tregimin “Binjaket” i cili përmban jo një, dy fjalë me shkronjën “nj” si dikur, por shumë fjalë të ndryshme ku gjendet kjo shkronjë, si p.sh.: binjaket, Manjola, Sonja, njëra, njëjtën, enjte, njëmbëdhjetë, kushërinj, njerëz, njohur, njëri, njëqind, njëlloj, qirinjtë. Pra kjo pjesë përmban katërmbëdhjetë fjalë me shkronjën “nj”.
Ajo gjendet në fillim të fjalës, si tek fjalët:njëqind, njëra, njëjtën, njëmbëdhjetë, njëqind, njerëz, njohur, njeri, njëlloj.
Në mes të saj, si tek fjalët: binjaket, Manjola, Sonja, enjte,
Dhe në fund të fjalës, si tek: kushërinj, qirinj.
Pra këtu plotësohet nevoja e nxënësit për përsëritjen e tingullit dhe të shkronjës.
Në këtë abetare bëhet e mundur që shkronja e re të perceptohet me të gjitha mënyrat. Pjesa lexohet disa herë në klasë nga mësuesi dhe nxënësit, vendoset kaseta në magnetofon, bëhen detyra në shtëpi, bëhet diktimi që është në fund të tekstit, bëhen lexim fishesh me fjalë e fjali që përmbajnë shkronjën “nj” dhe pas gjithë këtyre formave, besoj se e gjithë klasa është një gjendje të njohë, të lexojë dhe të mbajë mend mirë cdo shkronjë të re.
Orët e mësimit në këtë abetare janë me shumë variacion, gjë që bën të mbajë gjallë vëmendjen e nxënësve deri në fund të saj, pra nuk ka monotoni, siç ndodh ndonjëherë në abetaret e tjera. Këtë e arrin duke përdorur metoda nga më të ndryshmet, si: analizën e sintezën, globalen, fonetiken apo atë të lojës, etj.
Për herë të parë në abetaret tona në procesin mësimor-edukativ, hyn një element i ri, siç është kaseta e magnetofonit. Kjo kasetë përmban krejt lëndën e abetares në formë tregimesh dhe këngësh të cilat e bëjnë të gëzueshme orën e mësimit.
Vlerat e ketyre kasetave janë të shumëanëshme. Ato nga njëra anë i sigurojnë nxënësve një mjet argëtimi duke futur në klasë këngët shumë të bukura tekstet e të cilave janë mjaft metodike dhe janë shkruar nga “Mësuesi i merituar” Sitki Spahia, ndërsa melodia nga kompozitori i njohur Ardjan Hila. Nga ana tjetër ato sigurojnë leximin shprehës në një sfond muzikor të bukur nga Richard Clayderman të të gjitha pjesëve të abetares të lexuara bukur nga dy aktore shumë të mira. Dihet se jo mësueset por edhe aktorët profesionistë nuk kanë mundësi të japin lexime të bukura në çdo situatë. Leximet e pjesëve të abetares të fiksuara në një punë të kujdesshme nëpër kaseta ndihmojnë që nxënësit kurdoherë të mos u mungojë leximi i bukur shprehës.
Një nga anët më të forta të kësaj abetareje është lidhja e fuqishme ndërlëndore. Tekstet, ushtrimet, lojrat, ilustrimet krijojnë lidhje të ngushta me lëndët e letërsisë, historisë dhe gjeografisë së Shqipërisë, matematikën, filozofinë, muzikën, edukimin figurativ, edukimin qytetar.
Kam bindjen time se me këtë abetare të ndërtuar në forma e metoda të larmishme të mësimdhënies, në mbarim të saj të gjithë nxënësit dhe ata më të prapambeturit do të jenë në gjendje të lexojnë e të shkruajnë.
Kjo abetare është shumë e mirë edhe për emigrantët tanë, të cilët ndodhen jashtë atdheut dhe që dëshirojnë t’u mësojnë fëmijëve të tyre shkrimin e leximin shqip.

Ish- mësuesja e klasave të para
Vasilika Koci JANKO
“Mësuese e popullit”

Ky artikull është botuar në 20 shtator 2001 në gazetën “Albania”