ARBITALIA

Tipare të abetares “Udha e shkronjave”

Më 10 gusht 2001 doli në qarkullim nëpër libraritë e Tiranës abetarja “Udha e shkronjave” botim i shkollës tetëvjecare private “Udha e shkronjave”.

Nisma për hartimin e kësaj abetareje u mor për t’iu përgjigjur kërkesave në rritje të shkollimit të nxënësve shqiptarë në gjuhën shqipe.

Rëndësia e botimit të kësaj abetareje të re qëndron në faktin se ajo mbështetet fort në formimin në rritje të fëmijëve kudo që ndodhen, në përvojën më të mirë të sjellë nga paraardhësit si dhe në trajtimet që i bëhen kësaj lënde nga autorë të huaj për gjuhët përkatëse.

Abetarja është libri më i rëndësishëm në jetën shkollore të një nxënësi. Rëndësia e saj del nga fakti që është libri i parë të cilin nxënësi duhet ta kalojë patjetër me sukses në mënyrë që të ketë mundësinë të vazhdojë më tutje me degët e ndryshme të diturisë.

Abetarja që po u paraqesim është fryt i një përvoje të gjatë në mësimdhënien e kësaj lënde në shkollën shtetërore, por sidomos në shkollën tetëvjecare private “Udha e shkronjave”, e bashkuar kjo edhe me përvojën më të mirë të arsimit shqiptar deri në ditët tona në këtë fushë. Ajo vlerëson arritjet e derisotme të hartuesve të mëparshëm të abetares.

Nisma për këtë abetare të re u mor për t’iu përgjigjur nevojave të shkollimit të nxënësve me një abetare që të përballojë pothuajse të gjitha vështirësitë e leximit dhe të shkrimit të gjuhës shqipe, tërheqëse, të bukur, në përputhje me nivelin e sotëm të formimit të fëmijëve që fillojnë klasën e parë dhe që mban parasysh piksynimet edukative të shkollës shqiptare.

Për t’ia arritur këtij piksynimi është mbajtur parasysh:

a. Abetarja është libri i parë i gjuhës në përgjithësi. Duke qënë e tillë nxënësve u krijohet mundësia të marrin disa njohuri fillestare për natyrën e gjuhës si mjet komunikimi.

b. Abetarja është libri i parë i gjuhës shqipe. Duke qënë kështu nxënësit duhet të bëhen të vetëdijshëm për faktin që ata do të mësojnë të lexojnë e të shkruajnë shqip.

c. Abetarja është libri i parë që i mundëson nxënësit të futen në pjesën më të madhe të lëndëve shkollore. Si e tillë ajo duhet t’i sigurojë nxënësit lidhje të thjeshta, me sa mundësi të krijon një program i tillë, me lëndët e ndryshme:

- Abetarja që paraqesim siguron hapa të para në filozofi. Dy zanat Koha dhe Hapësira, në mënyrën më të thjeshtë, japin njohuritë e para për këto dy kategori të rëndësishme filozofike. Paraqitja e këtyre koncepteve si emra të dy zanave bën që të përjashtohet mundësia e bisedës së drejtpërdrejtë për këto dy koncepte. Shërbimet e ndryshme që këto dy zana iu sjellin personazheve të tregimeve Besës, Bujarit, Gentit dhe Teutës bëjnë që nxënësit të kapin më lehtë konceptin “Kohë” dhe “Hapësirë”. Kështu zana Kohë u tregon si ka qenë jeta më parë në tregimin e mësueses “Koha tregon”. Ajo e bën gjyshen e Bujarit të re duke i kthyer vitet pas. Ajo bën të vijë përsëri vera kur këtë e dëshiron Genti. Zana Hapësirë i shpie fëmijët nëpër vende të ndryshme ku ata dëshirojnë: në malet e larta të Shqipërisë, në plazhin e Durrësit, në pyll, në Hënë dhe përqark Diellit etj.

- Abetarja siguron lidhje të shumta me letërsinë. Pjesët e leximit që figurojnë në abetare janë shumë afër letërsisë së mirëfilltë fëminore dhe nuk shërbejnë thjesht për t’u ushtruar në lexim. Abetarja ka poezi, përralla, tregime, si dhe pjesë nga krijimtaria folklorike.

- Kjo abetare siguron lidhjen me matematikën. Disa herë nxënësit i duhet të numërojë, të krahasojë, të qarkojë bashkësi të caktuara, të klasifikojë apo të plotësojë tabela.

- Kjo abetare shquhet veçanërisht për mundësitë që u jep nxënësve që që në hapat e para në mënyrën më të thjeshtë të mundshme të marrin njohuri nga historia, gjeografia, etnologjia e Shqipërisë. Kështu në pjesën “Atletët në garë” emrat e vrapuesve janë emra mbretërish ilirë, ndërsa emrat e skuadrave të tyre janë emra fisesh ilire. Në pjesën “Shqipëria dhe shqiptarët” nxënësit mësojnë dicka për emërtimet e lashta të Shqipërisë , disa njohuri të thjeshta gjeografike për relievin e Shqipërsië, për malet, liqenet, detet e saj. Gjithashtu në këtë pjesë nxënësit mësojnë edhe për dy nga karakteristikat e karakterit të shqiptarëve që janë bujaria dhe besa. Në pjesën “Flamuri i Shqipërisë” nxënësit krahas fotografisë shumë të bukur që paraqet dy nxënës të vegjël me flamur në dorë njohin më shumë flamurin tonë dhe simbolikën që kanë dy shqiponjat që rrinë përbri njëra-tjetrës.

- Fotografitë e shumta, shumë të bukura dhe të shtypura me mjaft cilësi, të realizuara nga fotografët e shquar Kadri e Denis Mani, me pamje nga Shqipëria si nga alpet, Tirana, Dajti, Prishtina, Prizreni, Shkodra, Korça, Gjirokastra, Lura, Thethi, Përmeti, Gjirokastra, Vlora, Saranda, Kruja, Berati etj. i sigurojnë fëmijës së vogël mbresa të pashlyeshme për bukuritë e rralla të pejsazhit të Shqipërisë dhe sigurisht që do të ushqejnë tek ai dashurinë për atdheun.

- Abetarja siguron lidhje të fuqishme me lëndën e muzikës. Abetarja shoqërohet me tri kaseta të cilat përmbajnë 37 këngë. Një nga këto këngë i kushtohet Abetares. Kjo këngë është shkruar nga Xhevahir Spahiu dhe melodia është kompozuar nga Ardian Hila. Edhe këngët e tjera janë të kompozuara nga Ardian Hila, ndërsa tekstet e tyre janë shkruar nga “Mësuesi i merituar” Sitki Spahia i cili njeh shumë mirë psikologjinë e fëmijëve të kësaj moshe.

- Në kaseta figurojnë të lexuara bukur nga aktore të shquara dhe të shoqëruara me sfond muzikor nga pjesë të Richard Clayderman të gjitha tekstet e rubrikës “Teksti” të abetares. Një gjë e tillë ngjall më shumë dëshirën e nxënësit për leximin e bukur dhe shprehës. Këtu nxënësi do të hedhë hapat e para të recitimit.

- Lidhjet e nxënësit me pikturën sigurohen nëpërmjet ushtrimeve të shumta që kërkojnë herë të vizatohet një objekt e herë të ngjyroset, si edhe nga ilustrimet e shumta të bukura që figurojnë në abetare të realizuara me aq mjeshtëri prej njërës nga ilustratoret më të mira të Shqipërisë Xhilda Palokës.

- Abetarja, kryesisht nëpërmjet tregimeve, shërben për edukimin e shëndoshë qytetar të fëmijëve.

- Lojrat e shumta i japin karakter argëtues mësimit dhe shmangin deri në një farë mase lodhjen që krijon detyra e vështirë e të mësuarit të leximit dhe të shkrimit.

Ç. Abetarja është libri i parë që paraqit natyrën e shkollës. Duke qenë se ka një rol të tillë, ajo duhet të jetë sa më e bukur, tërheqëse e argëtuese që ta mbushë fëmijën plot me gëzim për faktin që ka ardhur në shkollë apo që po mëson të lexojë e shkruajë shqip. Tipare të tilla i gëzon abetarja e shkollës “Udha e shkronjave”

D. Abetarja është mjeti me të cilën ne i zhvillojmë fëmijës identitetin shqiptar. Si e tillë, ajo duhet të lidhë fëmijën me vendin e vet, Shqipërinë, me historinë, gjeografinë e me kulturën shqiptare në përgjithësi. Një gjë të tillë është munduar të realizojë abetarja e shkollës “Udha e shkronjave”.

Në kohën, kur ,siç thuhet nga një burim i pavarur, rreth 30 % e të emigruarve nga Shqipëria paraqesin vështirësi serioze në zotërimin e shqipes, abetarja e shkollës “Udha e shkronjave” merr përsipër të ndalë sadopak këtë rënie të përvetësimit të gjuhës shqipe nga ana e fëmijëve shqiptarë. Dihen mungesat e organizimit të shkollimit të shqiptarëve jashtë atdheut. Për t’iu përgjigjur këtij realiteti abetarja që u paraqesim bashkëatdhetarëve është e shoqëruar me tekstin udhëzues për mësimin e abetares. Ky libër mund të përdoret fare mirë nga prindërit për të mësuar fëmijët e tyre. Ai përmban metodikën e përdorur në abetare, planin mësimor të ndarë në 340 orë mësimore të vlefshme për 34 javë mësimore, plan-ditaret, standartet e lexim-shkrimit, nëntë teste, si dhe udhëzime për vlerësimin e nxënësve.

Duke qënë se sqarimet metodike do ta lodhnin lexuesin që shpesh nuk është kopetent, po u paraqesim shkurtimisht thelbin e ndryshimit të abetares së shkollës “Udha e shkronjave” nga pararendëset e saj. Abetaret e mëparshme kanë synuar thjeshtësinë duke mos përballuar vështirësitë reale të leximit dhe duke ia faturuar këto vështirësi punës suplementare të mësuesve. Kështu në to nuk figurojnë një pjesë e mirë e rrokjeve të vështira të gjuhës shqipe. Fjalët që kanë këto rrokje nuk janë më objekt studimi i ndonjë lënde që vjen më pas. Abetarja që u paraqesim ka një ngarkesë më të lartë mësimore për shkak se nuk i shmanget detyrave reale që janë të mësuarit e teknikës së leximit dhe shkrimit të të shumicës së fjalëve me rrokje të vështira. Analiza në abetaren e shkollës “Udha e shkronjave” nuk fillon nga fjalia, por nga teksti. Kujdesi për çdo nivel të analizës është mjaft i madh. Rubrikat kryesore të kësaj abetareje siç janë “Tingulli, shkronja”, “Rrokja”, “Fjala”, “Fjalia, teksti” trajtohen me kujdes të barabartë dhe kanë ushtrime të shumta. Sqarime të mëtejshme për metodikën dhe të rejat e kësaj abetareje lexuesi i interesuar mund të gjejë në librin udhëzues për mësimin e abetares që shoqëron cdo komplet.

Abetarja “Udha e shkronjave” është fryt i një bashkëpunimi të gjerë. Numri i atyre që kanë kontribuar për këtë abetare shkon deri në 20 vetë. Bashkëpunëtorët e kësaj abetareje janë emra të shquar në fushat përkatëse. Dua të falenderoj në mënyrë të veçantë mësuesin e nderuar zotin Iljaz Larashi, i cili pa u lodhur ka mbikqyrur punën për përgatitjen e abetares në çdo hap të saj. Ai gjithashtu ka dhënë ndihmesë të shquar për formulimin letrar të teksteve të kësaj abetareje si dhe në redaktimin e përgjithshëm të tij. Falenderoj gjithashtu “Mësuesin e merituar” zotin Sitki Spahia, i cili e pajisi abetaren me vjershat për çdo shkronjë, vjersha që i japin një bukuri të veçantë kësaj abetareje, pasi janë shumë të bukura dhe shumë metodike. Gjithashtu zoti Sitki Spahia ka dhënë ndihmesë edhe për hartimin e disa prej teksteve të kësaj abetareje. Falenderoj në mënyrë të veçantë zonjën Xhilda Paloka (Tupja) e cila me përkushtim dhe talent të rrallë u dha jetë nëpërmjet ilustrimeve shumë të bukura personazheve të tregimeve tona. Falenderoj zotin Ardjan Hila i cili në kohën rekord bëri një punë mjaft cilësore duke përgatitur 11 këngë dhe sfondin muzikor për këngët e tipit “rap” të 26 këngëve të tjera të cilat mund të quhen edhe recitime ritmike. Kënga e abetares , vargjet e të cilës janë shkruar nga poeti ynë i shquar Xhevahir Spahiu, dhe kompozuar me një dashuri të rrallë nga Ardjan Hila do të mbetet me siguri për shumë kohë në fondin e artë të këngës për fëmijë. Dua të falenderoj këtu Klaudian dhe Almën, aktore të Teatrit të Kukullave Tiranë, të cilat lexuan bukur të gjitha pjesët e abetares, Armando Llanajn që realizoi faqosjen e tekstit të abetares, zotin Agron Hasanajn që faqosi fletoret e modeluara dhe skicoi kapakët e fletoreve dhe të librit udhëzues, punë e cila nuk ishte dhe aq e lehtë. Një falenderim nga zemra për kompleksin e mrekullueshëm të fëmijëve Megi, Enia, Xhino, Xhesi dhe Xheni që për një muaj u përgatitën ditë për ditë me një dëshirë të madhe për të dhënë diçka të bukur. Gjithashtu falenderoj mësuesin e duruar të muzikës zotin Bato Gashi, i cili përgatiti kompleksin për regjistrim. Kapaku i librit të abetares duket se nuk bënte të përgatitej nga dikush tjetër përveçse piktorit të shquar në fushën e ilustrimeve zotit Llazar Taçit. Ai ka një përvojë të madhe në këtë fushë dhe ne i jemi shumë mirënjohës atij për një kapak i cili ka një koncetrim të madh mendimi. Abetaren e kanë zbukurar mjaft fotografitë e Kadri dhe Denis Manit me pamje nga Shqipëria. Këta dy fotografë zotërojnë ndoshta numrin më të madh të kartolinave me pamje nga Shqipëria. Natyrisht abetarja nuk mund të dilte cilësore në qoftë se para botimit nuk do të kishte patur oponencën e saj. Si oponencë e kësaj abetareje kanë shërbyer vërejtjet dhe sygjerimet e kolektivit të mësuesve të ciklit të ulët të shkollës tetëvjecare private “Udha e shkronjave”. Këtu do të përmend mësueset Lefteri Joro, disa herë e dekoruar me urdhra e medalje për punë të shkëlqyer në qytetin e Korcës, Filloreta Stojën, dekoruar me titullin e lartë “Mësuese e merituar” nga Presidiumi i Kuvendit Popullor, Parashqevi Gjikën, Vera Dibrën, Karmelina Mikelin, Kaje Dacin, Shpresa Mehmetin, të tëra mësuese të vjetra e me përvojë të gjatë pune në ciklin e ulët.

Së fundi duhet të themi diçka për cilësinë e botimit. Kompleti i abetares është i përfshirë në një dosje të fortë në formë kuboidi dhe është i mbyllur në celofan. Brenda kompletit gjendet abetarja me 240 faqe, libri udhëzues për mësimin e abetares, dy fletore të modeluara për mësimin e shkronjave të dorës, dy fletore diktimi shumë të domosdoshme për faktin se vijëzimi i fletoreve të modeluara është krejt i veçantë, si edhe tri kaseta që përmbajnë 37 këngët si dhe të gjitha pjesët e abetares të lexuara nga aktore.

Cilësia e botimit është mjaft e lartë dhe kjo ka rritur koston dhe çmimin e kësaj abetare. Kompleti është realizuar nga bashkëpunimi i tre firmave të shquara turke që ushtrojnë veprimtarinë e tyre në Stamboll të Turqisë. Njëra prej këtyre firmave realizoi filmat, një tjetër prodhoi kasetat dhe një tjetër e cila ka edhe meritën kryesore në këtë punë shtypi të tëra materialet që figurojnë në abetare dhe ndihmoi në realizimin grafik të dosjes dhe të kasetave. Ne zgjodhëm këtë rrugë të vështirë për faktin që fëmija të kishte një kujtim me të vërtetë të bukur. Cilësia e lartë e botimit, pavarësisht nga sakrifica e prindit për ta blerë atë, do të ndihmojë më shumë nxënësin në rezultatin e vet.

Artur Shkurti
Autor i tekstit të abetares dhe
Drejtor i shkollës tetëvjecare private “Udha e shkronjave”